4 



DZIAŁ IV. ANTROPOLOGIA. 



chodniej jego strony; w większem jeziorze Słupiem nie widziałem ich, rybacy ró- 

 wnież nic mi o tern powiedzieć nie umieli, nad tern jednak jeziorem od północo- 

 wschodu, przy małej osadce „Słupia", znajduje się piękne cmentarzysko, zapewne 

 bardzo rozległe, lecz w znacznej części jeszcze lasem pokryte. Cały wschodni 

 brzeg jeziora ku południowi jest obwiedziony szerokim moczarem, samo jezioro 

 jest tu również miałkie i na wielkiej przestrzeni zarosłe całkowicie trzciną, sito- 

 wiem i róźnemi i mierni roślinami wodnemi. Właściwa wieś Słupia jest przez te 

 właśnie moczary oddzielona od wód jeziora. Te wszystkie dane upoważniają mię 

 do wniosku, że przeważnie w tern miejscu musiały istnieć dawne osady nawodne 

 i że mieszkańcy ich grzebali swoich zmarłych na niezbyt stąd odległem wzgórzy- 

 stem pobrzeźu przy dzisiejszej osadce Słupia. Podług mego zdania, należy tedy 

 szukać śladów dawnych budowli w obrębie moczarów wschodniej strony południo- 

 wej połowy jeziora Słupie. 



Nie ulega prawie wątpliwości, że ścisłe i na znaczną stopę czynione poszu- 

 kiwania, doprowadziłyby do zadawalniających wyników i wynagrodziłyby sowicie 

 poniesione trudy. Dokładne zbadanie tych miejscowości byłoby tern poźądańsze, 

 że dotychczas prawie nic nie wiemy o nawodnych osadach u nas. 



O ile mogę sądzić z pozoru, ślady osad nawodnych powinnyby się także 

 znajdować w obrębie jeziora Skrwilina, mianowicie z północno-zachodniej jego 

 strony, otoczonej rozległemi moczarami. Tu w jednem miejscu, nad samem 

 jeziorem znajduje się spore grodzisko, postaci elipsowatej, prawie równo wy- 

 sokie ze wszystkich stron, z równem i dosyć zapadłem zagłębiem pośro- 

 dku. Grodzisko to jest bardzo ciekawe z tego względu, że nie łączy się w źa- 

 dnem miejscu z twardą powierzchnią ziemi; wznosi się ono pomiędzy jeziorem 

 i okalaj ącemi je ze wszystkich stron szerokiemi bagnami, które za czasów twór- 

 ców grodziska musiały składać wraz z jeziorem jednę obszerną wód płaszczyznę. 

 Czy zostało ono usypane na istniejącej już kępie jeziornej, której wszystką zie- 

 mię zużyto na jej podniesienie, czy też tę ostatnią zwożono na łodziach z brze- 

 gów jeziora, to trudno rozstrzygnąć *). Bliżej przeciwległego pobrzeża Skrwilina 

 znajduje się kępa na dość głębokiej wodzie, dlaczego więc nie ją obrano za pod- 

 stawę grodziska, są to pytania, na które w dzisiejszych czasach jest rzeczą nie- 

 możliwą znaleźć zadawalniającą odpowiedź. 



Podobnych grodzisk na przestrzeni ziem, przezemnie zbadanych, znajduje 

 się bardzo znaczna ilość. O ile mi wiadomo, to nigdzie w naszym kraju, z wy- 

 jątkiem okolic Płocka, na równie małej przestrzeni nie znajduje się ich nawet 

 w przybliżeniu tak wiele. Prawie wszystkie te grodziska nie były dotąd badane 

 i są zupełnie nienaruszone ręką człowieka. Czasami tu i owdzie jakiś gość nie- 

 proszony, najczęściej wieśniak, szukając skarbu, wyryje na szczycie dół niegłę- 

 boki (naprzykład w Starorypinie), lub też właściciel zasadzi coś na nim, jak na- 



*) Pierwsze przypuszczenie uważam za bardziej prawdopodobne. 



(PrzyjDisek autora). 



