A. ZALEWSKI. Z DZIEDZINY STAROŻYTNICTWA . 



9 



być całkowicie wodą zalana. Wspomniane wzgórze, sąsiadujące z grodziskiem, 

 jest starożytnym żarnikiem (cmentarzyskiem), o czem świadczą liczne skorupy po- 

 pielnic bardzo pierwotnej roboty, drobne narzędzia i okrzoski krzemienne, po niem 

 rozrzucone. 



21. Trzecie grodzisko bardzo znacznych rozmiarów, lecz, jak się zdaje, bez 

 zagłębia na szczycie, wznosi się nad wschodnim końcem piątego jeziora Skępskiego, 

 noszącego miano „Płociczno" (dziś u ludu „Wólka, Wólczyńskie") wśród moczarów 

 bardzo rozległych i głębokich, tak, że przystęp do niego jest tylko moźebny za 

 pomocą łodzi od strony jeziora. Jest ono postaci podługowatej, z dłuższą osią, 

 skierowaną od południo-zackodu na północo-wschód, wysokość posiada znaczną, 

 a stoki mocno spadziste, u szczytu zaś jest zakończone rozległą płaszczyzną. 



22. Grodzisko na Mokowie od strony Mokówka, w odległości Dobrzynia 

 nad Wisłą o jakie 7 kilometrów. Leży ono śród szerokiego moczaru, będącego 

 zachodniem przedłużeniem jeziora Mokowa (nazywanego także Chudzewskiem, Ha- 

 lińskiem i t. p. od wsi nad niem położonych, do których w części należy), które 

 za czasów twórców grodziska musiało się zapewne rozpościerać daleko jeszcze na 

 zachód poza to ostatnie, tak, że stanowiło ono, jak i kilka innych, powyżej opi- 

 sanych grodzisk, odosobnioną wysepkę na niezbyt głębokiej wodzie. Okop ma po- 

 stać elipsowatą, z wydłużeniem od zachodu ku wschodowi, zawiera przeszło 2 / 3 

 hektara □ (1 morgę 80 prętów □) przestrzeni, licząc od podstawy, a wysokie jest 

 blizko na 10 metrów. O pierwotnej jednak rozległości i wysokości tego nasypu 

 niemoźna mieć obecnie dokładnego pojęcia, ponieważ jest on już od całego sze- 

 regu lat zajęty pod uprawę zbóż, a więc silnie rozorany, w każdym razie, mimo 

 to, zagłębie na szczycie posiada wyraźne i dość obszerne. Wysokość pierścienia 

 grodziska jest wszędzie jednakowa. Usypane jest z ziemi czarniawej, bardzo uro- 

 dzajnej, zawierającej dużo szczątków kości ludzkich i węgli drzewnych. Gustaw 

 Zieliński *) twierdzi, jakoby okop ten miał być pozostałością zamku z dawnych 

 czasów, na podobne mniemanie mogę się zgodzić tylko o tyle, że zamek został 

 postawiony na grodzisku w czasach stosunkowo znacznie późniejszych, może w kil- 

 kaset lat dopiero po usypaniu tego ostatniego, kiedy ziemia, nań zwieziona, już 

 mocno się zesiadła i stwardniała: na świeżym nasypie i do tego na moczarze 

 zamku niktby nie stawiał i sądzę, że nasi przodkowie doskonale to rozumieli. 



23. Ponad rzeczką Chełmicą, czyli Chełmianką, wypływającą z jeziora tegoż 

 samego nazwiska, niedaleko jej ujścia do Wisły, w miejscu, gdzie rzeka ta zmienia 

 nagle swój bieg południowy na wschodni i tworzy głęboki, urwisty parów, wznosi 

 się potężne grodzisko, usypane na krańcu, wysokiego wzgórza, a oddzielone od 

 niego głębokim przekopem. Wzgórze to, jak i inne poblizkie, wzniesione jest prze- 

 szło na 60 metrów ponad poziom Wisły, a znajduje się wnajbliższem sąsiedztwie 

 wsi Zarzeczowa i Nowego Kulina. Boki grodziska bardzo spadziste. 



24. O niecałe półtora kilometra dalej na południe, na wysokiej górze (tak 

 zwanej Łysiej Grórze), sterczącej ponad samą Wisłą, a odgraniczonej na zachód 



*) O ziemi dobrzyńskiej, badania historyczne. („Biblioteka Warszawkska", rok 

 1861, tom III-ci). 



Para. Fizyogr. Tora XXI, DziaJ 1Y ~ 2 



