10 



DZIAŁ IV. ANTROPOLOGIA. 



od innych, wzgórz głębokim wąwozem, istnieje drugie ogromne grodzisko, także 

 elipsowatej postaci. Na pierścieniowatym wale, otaczającym zagłębie, można do- 

 strzedz ślady murów, będących zapewne pozostałością po szczątkach zamku, wy- 

 budowanego na okopie w późniejszych czasach (najprawdopodobniej krzyżackich*). 



25. 'W niewielkiej odległości, bo zaledwie o 2,5 kilometra w kierunku wscho- 

 dnim od obudwu ostatnich grodzisk wznosi się trzecie przy wsi Krępa (Krępiny), 

 usypane również na wzgórzu w zakręcie z południa na zachód rzeczki (drugiej 

 Ohełmianki), wypływającej z jeziora „Złe Wody", nieco poniżej połączenia się. 

 jej ze strumieniem, od jeziora „Tupadły" zdążającym. Grodziska tego nie zwie- 

 dzałem bliżej. 



26. "W Dobrzyniu nad samą Wisłą sterczy bardzo stroma góra, stanowiąca 

 najwyższy punkt w całej okolicy, wzniesiona przynajmniej na 200 stóp ponad po- 

 ziom wody w tej rzece, tak zwana „Góra Zamkowa", nosząca niegdyś na swoim 

 grzbiecie obronny zamek, z którego jednak obecnie żadnych szczątków doszukać 

 się niepodobna. Zapewne był on z drzewa wystawiony. Góra ta, od południa 

 odgraniczona Wisłą (na której pobrzeźe osuwa się ciągle, ponieważ nie jest wcale 

 zabezpieczona i niczem nie obrosła), od wschodu i zachodu głębokiemi wyrwami 

 (wąwozami) wodnemi, a od północy, to jest od strony miasta, szeroką doliną 

 i znacznym przekopem, jest jeszcze i ponad ten ostatni przynajmniej na 100 stóp 

 wzniesiona. Me jest ona bynajmniej wcale sypaną, jak o tern świadczą jej obrywy 

 od strony Wisły (pokazujące wyraźne i nienaruszone pokłady oligoceńskie z war- 

 stewkami lignitu), lecz od przyrody tak utworzoną, z czego nie omieszkał skorzy- 

 stać w odległych czasach mieszkaniec ziemi tutejszej, ażeby ją wzmocnić przez 

 obrobienie boków i dosypanie samego szczytu, a zarazem przez urządzenie na 

 niem zagłębia i przez wybranie i zwiezienie ogromnych mas ziemi od strony 

 północnej, gdzie wzgórze to łączyło się z sąsiedniemi, odsuniętemi nieco dalej od 

 Wisły. Tak więc i górę zamkową w Dobrzyniu należy uważać za starożytne gro- 

 dzisko, a przytem za największe i niezaprzeczenie najpotężniejsze ze wszystkich, 

 jakie w kraju naszym istnieją. Późniejsi władzcy ziemi skorzystali tylko z jego 

 wybornego położenia i wybudowali na niem zamek, stanowiący najbardziej obronny 

 punkt w całej okolicy. 



Od pierwszego wejrzenia można ocenić, że wzgórze opisane nie było pierwo- 

 tnie niczem innem, jak tylko przeddziejowem grodziskiem i tylko opowieści mie- 

 szkańców Dobrzynia, nazywających je górą zamkową, mogą zachwiać na chwilę 

 nasze przekonanie pod tym względem. Głębsza jednak rozwaga usuwa co do tego 

 nawet najmniejszą wątpliwość **). 



*) Gustaw Zieliński (1. c.) utrzymuje, że był to głośny krzyżacki zamek „Yogel- 

 sang", poprzednio zaś opisane grodzisko (21) ma odpowiadać, podług tegoż samego autora, 

 staropruskiej twierdzy „Rogów*", na co w żadnym razie zgodzić się niemożna. O tern je- 

 dnak innym razem będę miał sposobność pomówić. 



*■*) Gustaw Zieliński, w pracy, wiele razy powyżej przytaczanej, zaznacza (str. 237): 

 „zdaje się nawet, że góra zamkowa w Dobrzyniu pierwej, nim zamek na niej stanął, była 

 pogańskim zaimkiem". Sądzę, że zasłużony autor nie powiedział tego na wiatr, lecz musiał 

 mieć na to jakieś niezbite dowody, naprzykład wykopaliska. 



(Przypisek autora). 



