12 



DZIAŁ IV. ANTROPOLOGIA. 



szczątkami studni, zawalonej z czasem. Grodzisko to jest jednem z największych 

 w naszym kraju, ma ono przynajmniej 26 metrów wysokości, około 200 metrów 

 dług. i z jakie 150 metrów szer. przy podstawie. Boki jego są bardzo spadziste, 

 a chociaż złożone przeważnie z mocnej gliny, jednak osuwają się powoli, szczegól- 

 niej od strony wschodniej, gdzie nie są porosłe trawą, a tylko różnorodnem ziel- 

 skiem. Potężny ten okop panuje nad rozległą okolicą, jest widoczny z daleka, 

 a położenie jego ze wszech miar wspaniałe. 



Wincenty Hipolit Gawarecki, poświęca w jednej ze swoich książek dosyć spo- 

 ry ustęp opisowi grodziska proboszczewickiego *). Ponieważ od czasu ogłosze- 

 nia tego opisu minęło już przeszło 60 lat z górą i ponieważ mało kto z naszych 

 starożytników miał go sposobność czytać, przeto uważani za pożyteczne przy- 

 toczyć go tutaj w części, tern bardziej, że poglądy autora, w nim wyrażone, są 

 zdrowe i znacznie czas swój wyprzedzające. 



„Przy trakcie, z Płocka do Prus wiodącym, w odległości półtorej mili od 

 tego miasta, postrzegać się dają ogromne okopy pod wsią Proboszczewicami, da- 

 wniej do biskupstwa płockiego, dziś do ekonomii rządowej Brwilno — należące. Po- 

 łożenie tego miejsca jest przyjemne, równiny wieńcami wzgórków w różnych kie- 

 runkach urozmaicone, od południowej strony wąwóz, a przy tym wznosi się okop 

 główny postaci owalnej, którego boki mają przeszło piętnaście sążni wysokości, 

 otacza go ze trzech stron głęboki przykop, a w odległości stai od wschodo-pół- 

 nocy i w części zachodu wzmacniają go wały pomniejsze, w kształcie półksiężyca 

 zakreślone, ze strony zaś południowej zabezpieczały go błota, rzeczką płynącą 

 wężykiem przerżnięte; dziś, lubo w części osuszone, przecież ślady ich niedostę- 

 pności pozostały. Środek, czyli wnętrze głównego szańca, wklęsłe jest na sążni 

 pięć; obszerność jego znaczna, długości ma kroków 120, a szerokości 60. "W boku 

 od błot są ślady widoczne studni, ziemią zasuniętej, a że na zdrojach część głó- 

 wnego tego okopu stoi, przeto strona od błot blizko o sążni trzy jest niższa od 

 północnej, która, oparta na gruncie twardszym, niewiele na swej wyniosłości utra- 

 ciła **). Wały te, jako i wewnętrzna ich część, są obrosłe krzewami ciernia, lesz- 

 czyny, głogu, trzmielu, czeremchy i bzu pospolitego; a w porze wiosennej nader 

 przyjemny tworząc widok, od osuwania się ziemi zabezpieczają" ***). 



*) W. H. Gawarecki, prokurator królewski przy sądzie kryminalnym województw 

 płockiego i augustowskiego, członek komisyi egzaminacyjnej i towarzystwa naukowego 

 w Płocku. (Pamiętnik historyczny płocki, tom II, str. 29, rok 1830). 



**) Autor myli się pod tym względem, gdyż wogóle wszystkie grodziska są o wiele 

 niższe od strony, przypierającej do bagien, jezior, głębokich parowów i t. d., ponieważ, jako 

 stąd dość zabezpieczone, nie potrzebowały być zbyt wysoko sypanemi. 



Tak było kiedyś, ale nie teraz. Obecnie grodzisko jest tylko trawą pokryte, 

 a niektóre jego części zielskiem: pasą na niem wszelkie bydło, które, drapiąc się po sto- 

 kach, osuwa ziemię, a Wraz z nią wszelkie już zakorzenione rośliny. 



(Przypisek autora). 



