A. ZALEWSKI. Z DZIEDZINY STAROŻYTNICTWA. 



13 



„Zwiedzając to piękne ustronie w dniu 20 maja 1828 roku, znalazłem, że 

 wały, tak główne, jako i pomniejsze, przekładane są kamieniami, w wielu zaś 

 miejscach znajdują się węgle, a nawet i okruchy cegły strawionej czasem, a wszę- 

 dzie glina i na niej czarnoziem". 



„Okopy te, dawnych sięgające wieków, wedle wszelkiego prawdopodo- 

 bieństwa jest dziełem przodków naszych; były one tarczą dla miasta Płocka, 

 przeciw napadom krzyżaków. Właściwie ze strony Prus, w odległości mil 

 dwu i trzech (od Płocka), kilka podobnych okopów, acz mniej obszernych, 

 naliczyć można (Ułtowo, Mokrzk, Brudzeń); te w związku ze sobą zosta- 

 wać^ musiały, a nawet na polu wsi Trzebunia, od strony północo-zachodniej 

 z Proboszczewicami graniczącej, dają się widzieć reszty wałów, w których wiele 

 kości ludzkich znajdują. Okopy te zapewne były dla ubezpieczenia głównych oko- 

 pów pod Proboszczewicami usypane, ile gdy odległość między niemi zaledwie 

 ćwierć mili wynosi. Między mieszkańcami Proboszczewic i przyległych wiosek po- 

 zostaje podanie, jakoby szwedzi w okopach tych obrony szukać mieli; być może, 

 źe przechodząc w czasie dwukrotnych napadów Polski przez Mazowsze, znalazłszy 

 podobne warowne miejsca, stanowiska czasowe mieli i stąd lud daje im nazwisko 

 okopów szwedzkich". 



Grodzisko na TJłtowie znajduje się o cztery kilometry na północny wschód 

 od Bielska, a o jedenaście kilometrów w tymże kierunku ocl grodziska na Pro- 

 boszczewicach. Leży ono przy samym gościńcu, wiodącym od wspomnianego mia- 

 steczka do Drobina, śród moczaru, dziś już mocno osuszonego. Wysokość jego 

 niewielka, lecz obszar dość znaczny, a wklęsłość w środku nader rozległa i głę- 

 boka, tak, źe nie więcej może, jak na jakie trzy metry leży wyżej, aniżeli ota- 

 czająca łąka. Postać tego okopu prawidłowo czworoboczna, z zaokrąglonemi ką- 

 tami. Ocl południa, blizko wschodniego kąta grodziska, musiało być kiedyś umyśl- 

 nie urządzone ukośne wejście, gdyż wał w tern miejscu nie jest jednolity, lecz 

 niejako podwójny, mianowicie w ten sposób, że okop właściwy nie tworzy do- 

 kładnego pierścienia, lecz przerwany, którego przeciwległe końce mijają się, łą- 

 cząc się ze sobą w częściach mniej wyniosłych i przechodząc jeszcze kawałek je- 

 den za drugi. Grodzisko to musiało być niewiele mniej obronne od tamtego na 

 Proboszczewicach, bo chociaż niewysokie, lecz, jako stanowiące najwyższy punkt 

 w całej okolicy i otoczone niegdyś ze wszech stron głębokim moczarem, było na- 

 der trudnem do zdobycia. 



O trzy kilometry na wschód od poprzedzającego przy wsi Mokrzku (Mokrzk), 

 znajduje się trzeci, podobny okop, lecz tego nie miałem sposobności zwiedzić 

 bliżej. 



Jeszcze dalej na wschód (nieco północny) prawie w tej samej linii, co trzy 

 powyższe, istnieją dwa grodziska, jeden przy wsi Tupadłach, o osiem kilometrów 

 od Mokrzka i w Baciąźu o tyleż drogi od tej ostatniej miejscowości. 



O jakie osiem lub dziewięć kilometrów na wschód Płocka, w nizinie nadwi- 

 ślańskiej, po za wsią Ośnicą, wznosi się śród szerokich łąk także niewielkie gro- 

 dzisko. 



