6 



JÓZEF STEMIRADZKI I E. DUNIKOWSKI. SZKIC GIEOLOGICZNY. 



Już W połowie okresu sylurskiego zarysowuje się pierwszy ślad l§du pomię- 

 dzy Kielcami i Sandomierzem, gdzie powstaje fałda autyklinalna, obejmująca po- 

 między innemi dzisiejsze góry Dymińskie i Pieprzowe. 



Euch górotwórczy w tym samym kierunku trwa dalej aż do początku okre- 

 su węglowego, wytwarzając system górski z kilku równoległych pomiędzy sobą 

 antyklinalnych fałd złożony, który zatacza szeroki łuk równoległy do brzegu 

 Karpat od Sudetów Morawsko Szląskicłi, przez okoliće Siewierza, Olkusza i Dęb- 

 nika, Kielce, Chęciny, Bodzentyn i Sandomierz, sięgając daleko na wschód — aż 

 na Podole galicyjskie. System ten, przez późniejsze przewroty zniszczony lub za- 

 słonięty, widocznj^m jest pomiędzy Kielcami a Sandomierzem, gdzie dotychczas 

 pięć fałd równoległych rozpoznać zdołano (Swiętomarz , Świętokrzyskie góry, 

 góry Dymińskie, Chęcińskie i pasmo Zbrzańskie). 



"W okresie węglowym system ten tworzy już ląd rozległy, którego płaskie 

 brzegi podmywa morze w Krakowskiem i na Szląsku. 



Atoli już w okresie permskim morze wdziera się znowu na daAvne łożyska 

 sięgając na wschód do Kajetanowa pod Kielcami, a ku północy dalej jeszcze, bo aż 

 na granice Kurlandyi. 



Jednocześnie z transgresyją powyższą, która trwa aż do początku okresu 

 kredowego, dno morza Szląsko- Polskiego faluje się w odmiennym niż uprzednio 

 kierunku, z PnZ— PdW, opierając się z jednej strony o krystaliczne pasmo Sude- 

 tów szląskich, z drugiej sięgając aż po okolice Iłży i Sandomierza. 



Powstaje cały szereg, w miarę posuwania się od Sudetów ku północnemu 

 wschodowi coraz młodszych, fałd antyklinalnych, a jednocześnie wyłania się z wo- 

 dy równina górno- szląska, która przy końcu okresu tryjasowego jest już całkowi- 

 cie od morza wolna. Na początku okresu jurajskiego zachodni brzeg morza prze- 

 chodzi pomiędzy Trzebinią, Olkuszem, Praszką, kierując się w stronę Kołobrzega. 

 Wyniosłość zaś środków polska tworzy sporą wyspę, sięgającą od brzegów Nidy 

 i górnej Pilicy do Sandomierza. 



Na początku okresu kredowego brzeg morski stopniowo jeszcze się bardziej 

 ku wschodo"wi oddala, przechodząc od Krakowa ku Radomsko wi i Widawie, wy- 

 spa zaś kielecka rozrasta się znacznie, przechodząc w długi cypel wskutek połą- 

 czenia niskiem międzymorzem z lądem szląskim. Międzymorze to przechodziło od 

 źródeł Pilicy na zachód ku brzegom Warty, Półwysep środkowo polski obejmuje 

 całe Kieleckie, Opoczyńskie, Opatowskie, Świętokrzyskie, wraz z częścią Sando- 

 mierskiego i Iłżeckiego, okalając od północy i wschodu zatokę galicyjskiego mo- 

 rza kredowego, dochodzącą do Radomska i Przedborza. Morze cofa się stale ku 

 wschodowi wskutek wielkiej transgresyi kredowej . 



Morze pokrywa w tym czasie, z wyjątkiem półwyspu polskiego i wyższych 

 części górnego Szląska, całą przestrzeń mapy od Gdańska, Torunia i Krakowa po 

 Dźwinę i Prut. 



Południowy brzeg morza, karpacki, pozostaje niezmiennym, natomiast płyta 

 granitowa Wołynia i Ukrainy zapada poniżej poziomu wody. 



Z końcem okresu kredowego i początkiem ery trzeciorzędowej daje się znowu 

 uczuć na szerszej przestrzeni działanie sił górotwórczych, tym razem od południa 

 działających, których wytworem są Karpaty, oraz trzy fałdy antyklinalne, do 



