DZIAŁ II, GIEOLOGIJA. 



7 



Karpat wscłiodnicli równoległe, z których jedna przechodzi od Kazimierza nad 

 "Wisłą przez Zamość i Tomaszów ku Wołyniowi, druga przecina puszczę Białowie- 

 ską, trzecia— Niemen pomiędzy Grodnem i Kownem, tworząc również podłoże 

 wyżyny Mińskiej. 



W początkach trzeciorzędowej ery (oligocen) zapada się znacznie wschodnia 

 część terenu^ do płyty rossyjskiej przyległa, czego ślady widzimy w dwu linijach 

 uskokowych pomiędzy Ciechocinkiem i Łęczycą, oraz pomiędzy Grodnem i Kow- 

 nem, wzdłuż których wschodnie brzegi uskoków na olbrzymiej przestrzeni są znacznie 

 niżej położone od zachodnich, co zwłaszcza w Ciechocinku bardzo jest wyraźnem. 



Półwysep polski wydłuża się bardzo daleko na wschód, rozdzielając oligo- 

 ceńskie morze Bałtyckie od Karpackiego. 



Przy końca miocenu Karpaty przybrały już swoję postać dzisiejszą, a morze 

 południowe wrzyna się szeroką smugą przez Podole i Wołyń, wypełniając całą nizi- 

 nę galicyjską. Ku północy sięga ono do wysokich brzegów kredowych pomiędzy 

 Tomaszowem Lubelskim i Kraśnikiem, oraz tworzy zatokę w ziemi Proszowskiej 

 i Miechowskiem. Morze przeważnie jest plytkiem i obfituje w wodorosty 

 i otwornice; w okresie sarmackim brzeg morza ku wschodowi się cofa, w plioce- 

 nie zaś już na głębokiej tylko Ukrainie, na dawnych „dzikich polach^' guberni 

 Chersońskiej śladu morza szukać musimy. 



W okresie dyluwijalnym, podczas pierwszej największej oscylacyi swojej, 

 lodowiec skandynawski pokrywa całą przestrzeń, aż do podnóża Karpat, następ- 

 nie cofa się aż do wybrzeży Bałtyku, skąd ponownie rosnąc dochodzi do brzegów 

 Warty, Pilicy i Wieprza. Po ustąpieniu lodników następuje okres wielkich wód 

 polodowcowych i nadzwyczaj energicznej czynności erozyjnej, której wynikiem 

 jest dzisiejsza orografija równiny polsko-litewskiej. 



I. Wyspa paleozoiczna pomiędzy Kielcami i Sandomierzem. 



Szczegółowy opis tego terenu znajdzie czytelnik w dwu rosprawach J. Sie- 

 miradzkiego drukowanych w YII i YIIT tomie Pamiętnika Fizyjograficznego. 



Okolica przedstawia się jako wyniosłość elipsoidalna, w zachodniej swej 

 części w pobliżu Kielc i Chęcin, porozcinana w skutek erozyi polodowcowej na 

 znaczną ilość wąskich i krótkich pasemek skalistych^ których związek tektonicz- 

 ny pomiędzy sobą, z powodu istnienia uskoków poprzecznych i usunięć, oraz przy- 

 krycia przez wielkie masy piasków lotnych, niełatwy bywa do rosstrzygnięcia. 

 Na wschód od Opatowa górski charakter pasma się zaciera i odtąd ku Sandomie- 

 rzowi już tylko na dnie parowów, pod grubą powłoką gliny dyluwijalnej, można 

 widzieć odkrywki formacyj paleozoicznych. 



Pod względem tektonicznym elipsoida kielecko sandomierska składa się z pię- 

 ciu fałd równoległych, łukowato od wschodu ku zachodowi idących, w znacznej 

 części obalonych izoklinalnie ku południowi. 



Fałdy te przecina w kierunku PdZ— PnW kilka uskoków poprzecznych po- 

 łączonych z przesunięciami ku PnW tak np. pomiędzy Miedzianką i Miedzianą 

 górą, oraz pomiędzy Łagowem i Słupią Nową. 



