DZIAŁ II. GIEOLOGIJA. 



9 



cienką warstwą czerwonego piaskowca dyjasowego. Formacyi węglowej nato- 

 miast brak zupełny. 



Najwyższe wzniesienie wyżyny Kielecko-Sandomierskiej przypada na część 

 jej środkową i południowo-zacliodnią, gdzie wznoszą się pasma gór Świętokrzys- 

 kicli i Chęcińskich, część wschodnia natomiast przedstawia się jako wyniesiona 

 na 700 — 900' równina, przecięta głębokiemi parowami i sięgająca aż do brzegów 

 aluwijalnej niziny Nadwiślańskiej w pobliżu Sandomierza. 



n. Przedgórza Sudetów. 



a) zagłębie górno-szląskie. 



Całą wschodnią i południową część terenu górnoszląskiego pomiędzy Odrą 

 a Wisłą, pokrywają utwory formacyi węglowej, tworzące zapadłą kotlinę o bardzo 

 zawiłej budowie tektonicznej, na którą składają się: trzy fałdy antyklinalne rów- 

 noległe do koryta Odry, cały szereg uskoków spółśrodkowych i liczne uskoki pro- 

 mieniste, których rozwikłanie utrudnione jest nadzwyczajnie przez grubą powło- 

 kę lotnych piasków lub lossu. 



Północno-wschodnia część terenu składa się wyłącznie z utworów tryjaso- 

 wych, tworzących w^yraźne pasma i grzbiety wzdłuż pogranicza Szląsko-Polskie- 

 go, od okolicy Chrzanowa i Alwernii, przez Olkuskie i Siewierskie aż do brzegów 

 Odry. Tryjas tworzy dwie fałdy antyklinalne, schodzące się w okolicy Chrzano- 

 wa i Trzebini. Na granicy formacyi węglowej i tryjasu widzimy stale ślady sil- 

 nej erozyi, wskutek której skały tryjasowe tworzą urwiste stoki, a częstokroć 

 pośród gór tryjasowych napotkać można erozyjne kotliny, na dnie których widnie- 

 je utwór węglowy. Uwarstwienie pojedyńczych ogniw tryjasu niezgodne, wogóle 

 znać stałe cofanie się brzegu morskiego ku wschodowi, trwające aż do okresu 

 jurajskiego. 



Sporadycznie pośród tryjasu i węgla ukazują się wysepki dewońskiego 

 wapienia, tworzące ciąg dalszy systemu kieleckiego. 



Nadto w regijonie tryj aso wy m, w południowej tegoż części, widzimy liczne 

 lakkolity skał wybuchowych, porfiru i melafiru. 



Utwory dewońskie w granicach terenu tego posiadamy w Dębniku pod 

 Krzeszowicami, oraz w kilku miejscowościach gubernii Piotrkowskiej: przy Za- 

 wierciu, Dziewkach, Nowej-Wiosce pod Siewierzem i Glinach pod Olkuszem. 



Dolne części nieprodukcyjne formacyi węglowej, czyli t. z w. kulm, mocno 

 rozwinięty na lewym brzegu Odry, na prawy brzeg tejże przechodzi tylko w po- 

 jedyńczych drobnych partyjach (Kropi wni ca nad Odrą, Jaszyna, Żyrowa, Tożek, 

 Boguszyce, Kotliszowice, Sierota— na górnym Szląsku). Skamieniałości trafiają 

 się rzadko. Roemer wymienia Calamites transitionis, Lepidoden- 

 dron tetragonum (?) i Posidonomya Becheri. 



Współrzędnemi z górnym kulmem są najniższe warstwy produkcyjne forma- 

 cyi węglowej we wschodniej części zagłębia, t. z w. warstwy podredenowskie 

 w Dąbrowie górniczej i warstwy węglowe około Tenczynka. 



Pam. Fizyj. Tom 11, Dział II. — 2 



