14 



J. SIEMIRADZKI I E. DUNIKOAVSKI. SZKIC GIEOLOGICZNY. 



pod Mikułowem, w Bieruniu, Chełmie i. t. d. Wogóle czynność erozyjna na Pd Z 

 granicy pasma wapiennego bardzo silnie się objawia tak, że granica ta niema 

 kształtu linii prostej, lecz tworzy wielce urozmaicona liniję brzegowa, której naj- 

 głębsze wycięcie przedstawia zatoka węglowa Dąbrowska i dalszy jej ciąg, 

 kotlina pomiędzy górą Siewierską i Chechłowem. Zatoka ta bardzo długa dzieli jed- 

 nolite niegdyś pasmo gór Tarnowskich na dwa pasma równoległe; od północy— Pol- 

 skie przez Siewierz, Sławków i Olkusz do Krzeszowic;— od południa— pasmo Szląs- 

 kie, przez Bytom, Będzin, Czeladź, Szczakowę i Chrzanów do Alwernii się ciągnące. 

 Zatoka ta przedstawia zarazem grzbiet powietrznego siodła, wyraźnie podniesio- 

 nego w Krakowskiem a niknącego powoli na Szląsku. Obecność siodła powietrz- 

 nego w tej okolicy tłumaczy nam przyczynę powstania zatoki Dąbrowskiej, gdyż 

 na liniją rozciągłości tej zatoki przypada oś wypiętrzenia miękkich warstw pias- 

 kowcowych dolnego tryjasu, które z łatwością denudacyjnemu działaniu fali 

 uległy, pociągając za sobą zapadanie się wyżej leżących warstw wapiennych, podczas 

 gdy w miejscach gdzie skały wapienne do samego wybrzeża schodziły, fale słabe 

 w nich tylko mogły poczynić wyłomy. 



Północna granica Polsko Szląskiego pasma wapienia muszlowego nie jest 

 zbyt wyraźna, gdyż zasłaniają ją znaczne masy lotnych piasków w dolinie 

 Białej Przemszy i Malapany. Granicę tę stanowią Wj chodnie pstrych iłów kaj- 

 prowych, we wschodniej zaś części terenu, wapieni jurajskich, z pod których 

 wszakże, z powodu bardzo łagodnego upadu warstw, wapień muszlowy i dalej na 

 Pn tu i owdzie jeszcze się wynurza. 



Granica powyższa przechodzi: od Czatkowic przez Lgotę, Olkusz, Bolesław, 

 Okradzionów, Łękę, Chruszczobród, Siewierz, Miasteczko (Georgenberg), Radzin, 

 Wierzchlesie i Gąsiorowice do Kosorowic nad Odrą na południe Opola. 



Grubość formacyi wapienia muszlowego na Szląsku wynosi 170 metrów. 

 Cała ta masa składa się niemal wyłącznie z warstw należących do dolnego pozio- 

 mu formacyi, t zw. Wellenkalk i Sehaumhalk niemieckich geologów, podczas gdy 

 ogniwo środkowe i górne sporadycznie tylko, w pasie granicznym pomiędzy wa- 

 pieniem muszlo wym a kajprowemi iłami, widzieć można. 



Dolne to piętro rozpada się na dwa główne ogniwa: niższe czyli wapień falisty 

 (Wellenkalk) oraz wyższe czyli dolomU rudonośnij, w którego dolnych warstwach 

 leżą pokłady galmanu, galeny i rud żelaznych. Ku zachodowi na Szląsku, w mia- 

 rę znikania złoży kruszcowych, dolomit zostaje zastąpiony przez współczesne 

 mu ogniwa wapienne, dla których Eck i Romer wprowadzili rozmaite nazwy lokal- 

 ne (warstwy Gorazdeckie, Mikulczyckie, Himelwickie i. t. d.). 



Dolne ogniwa wapienia muszlowego czyli wapień falisty, przedstawia się jako 

 około 280 stóp gruby pokład ławic szarego, zbitego wapienia, zawierający liczne 

 skamieniałości charakterystyczne; pojedyncze ławice wapienne bywają niekiedy 

 przekładane warstewkami marglu lub szarego iłu; niekiedy zdarzają się również 

 w nim wrosłe bryły rogowca. 



Najniższą warstwę tego poziomu, leżącą bezpośrednio na dolomitach róthu 

 w zgodnem z niemi uławiceniu tworzy wapień jamisty (zelliges Dachgesteiu 

 Puscha), krystaliczny barwy szarej, brunatnej lub czerwonawej, żadnych skamie- 

 niałości niezawierający, grubość tej warstwy stóp kilka zaledwie wynosi. 



