J. SIEMIRAD75KI I E. DUNIKOWSKI. SZKIC GIEOLOGICZNT. 



21 



\V granicach Królestwa Polskiego wysokość jego nie przekracza 265 m. Tworzy 

 ono w Polsce dział wodny pomiędzy Wisłą, i Odrą. Na Szląsku wzgórza kajprowe 

 sa nieco wyższe, przeciętnie około 280 m., a pojedyncze szczyty do 334 m. dochodzą. 

 Na Szląsku pasmo to dzieli dorzecze Warty i Odry. 



W paśmie wymienionem główną rolę odgrywają drobnoziarniste żółtawo-bia- 

 łe wapienie oraz pstre brekczyje wapienne, które leżą w środku czerwoDych 

 i pstrych iłów kajprowych, jako utwory ściśle im współrzędne. 



Szczegółowe opisy odsłonięć bardzo pod względem litologicznym zmiennych, 

 podali Pusch, Roemer i Zejszner. W niektórych punktach (Woźnik, .Trzebisła- 

 wice, Tuczna Baba, Sikorki, Ząbkowice), w wapieniu kajprowym spotykamy kon- 

 krecyje kwarcu, jaspisu i chalcedonu. 



Skamieniałości w szląsko-polskim utworze kajprowym brak niemal zupełny, 

 w wapieniu Woźnickim znalazł Degenhardt okaz jakiegoś ślimaka, prawdopodob- 

 nie P a 1 u d i n a, Roemer zaś w wapieniu Poręby-Mrzygłodzkiej kawałek gałęzi 

 jakiegoś drzewa, zapewne szpilko vvego. Nieco obfitsze szczątki organiczne zna- 

 lazł Roemer w pstrych brekczyjach wapiennych, mianowicie: zęby, łuski, i kręgi 

 jaszczurów i ryb (Mastodonsaurus Jaegeri, Plesiosaurus sp. 

 Megalosaurus cloacinus, Termotosaurus Albert i, Sau- 

 richthys acuminatus oraz skorupy skójek Unio Keuperinus.) 



Słów parę poświęcimy jeszcze węglom kajprowym, które Roemer Blanowic- 

 kiemi nazywa, ze względu na to, że stanowią one w wielu miejscach tej okolicy 

 przedmiot eksploatacyi górniczej. 



Węgiel Blano wieki jest czarny, bitumiczny, z pozoru do prawdziwego węgla 

 kamiennego podobny, chemicznie jednak do kategoryi lignitów należy, barwi bo- 

 wiem na brunatno ług potaziowy. Zwykle bywa bogaty w popiół i wiele zawie- 

 ra pirytu. Gatunek paliwa przedstawia nienajlepszy i używanym być może do 

 cegielni, lecz nie do procesów hutniczych. 



Grubość pokładów zwykle wynosi 30—40 cali, bardzo rzadko do 1 sążnia 

 dochodzi. Zdaje się, iż istnieje kilka pokładów odrębnych. 



Głównym terenem zalegania węgli Blano wickich jest okolica pomiędzy Sie- 

 wierzem i Kromołowem, mianowicie Poręba, Blanowice, Kromołów, Kuźnica Mas- 

 łońska i Wysoka. Największa kopalnia przedstawia 35—40 cali gruby pokład 

 węgli w Porębie Mrzygłodzkiej, wydobywany z głębokości 4 — 5 sążni. Na dro- 

 dze z Blano wic do Zawiercia leży kopalnia, w której eksploatują się 2 pokłady 

 węgli. Też same warstwy dawniej eksploatowano przy Kuźnicy Masłońskiej i Wy- 

 sokiej. Przy moście górnym na Przemszy, pod Siewierzem wychodzi w łożysku 

 rzeki pokład węgli na powierzchnię, gruby podług Puscha na 1 sążeń. Ślady wę- 

 ^la znamy przy Gołuchowicach, Sławkowie i Olkuszu, w Gliniankach przy Koś- 

 cielcu pod Chrzanowem, przy wsi Kadłub pod Siewierzem, przy Brudzewicach pod 

 Siewierzem, przy brzegu dewońskiego wzgórza, przy Będuszu, Kamieńcu pod 

 Woźnikiem i Dańcu na Pd Malapany. 



Gniazda i składy limonitu zbitego lub włóknistego wśród czerwonych glin 

 rozrzucone, dawniej zwłaszcza, były produktem eksploatacyi górniczej. Dzisiaj 

 kopalnie te są przeważnie zarzucone. Znamy je z lasów Poręby Mrzygłodzkiej, 



