22 



DZIAŁ II. GIEOLOGIJA. 



Mijaczowa, Będusza i Starej Huty, dalej na drodze z Pińczyc do Kozich głów oraz 

 w lasach Trzebickich. 



Pomiędzy pstremi iłami kajprowemi a piaskowcem jurajskim, leży na Szlą- 

 sku i w Krakowskiem utwór, złożony w dolnej swej części z glinek ogniotrwałych 

 i łupków z odciskami roślin, lub warstewkami węgla i ilastego sferosyderytu; 

 w górnej zaś z białego piaskowca. Utwór ten Pusch oznaczył nazwą formacyi 

 białego piaskowca i zaliczył do liasu. Późniejsi autorowie, jak Zejszner, Roemer 

 i inni — do retu. Zdaje się jednak, iż do retu (rath) należy jedynie dolna część for- 

 macyi, glinki ogniotrwałe i łupki roślinne, górna zaś, pozbawiona skamieniałości, 

 do liasu lub najniższych ogniw jury zaliczoną być powinna. 



Słodkowodny utwór retycko-liasowy, w paśmie Szląskiem nieznaczną tylko 

 odgrywa rolę. Tworzy go na pograniczu Górnego Szląska i Królestwa Polskiego 

 60 — 80 stóp gruby pokład czerwonych i zielonkawo szarych glin ze skupieniami 

 ilastego sferosyderytu, przechodzących niekiedy w margle. Gliny te jakkolwiek 

 wogóle bardzo do niżej leżących glin kajprowych podobne, miewają wszakże za- 

 zwyczaj barwę jaśniejszą i są bogatsze w części wapienne. Zamiast krwawo- 

 czerwonej, przeważają barwy: cielista, ceglasta, lub jasno szara; zamiast czystych 

 glin i iłów — margle, rospadające się na powietrzu na ostrokańciaste okrucliy. 

 Główną różnicę od glin kajprowych stanowi obecność bogatej rudy żelaznej (sfe- 

 rosyderyt ilasty), nieznaj dującej się nigdzie w kajprowych iłach szląskich. Pusch 

 opisuje z okolicy Woźnika szczególniejszy piaskowiec, pominięty przez badaczów 

 późniejszych, a należący do tego samego ogniwa. Piaskowiec ten leżący w stro- 

 pie wapienia kajprowego w górze Łubczańskiej i Grójeckiej, ciągnie się ku Pn. 

 prawie aż do Kamienia i Olbrandu. 



Barwy żółtawo-szarej, bardzo drobnoziarnisty, miękki, posiada lepiszcze wa- 

 pienio-gliniste, burzy się z kwasami, rospada na powietrzu na drobne, płaskie kost- 

 ki i bywa używany na fundamenty do wielkich pieców. Pusch zwraca uwagę na 

 uderzające podobieństwo utworu tego do piaskowca Szydło widckiego. 



Utwory retyckie na Szląsku tworzą, podług Roemera, pas około 10 mil 

 długi, wzdłuż granicy Polsko-Szląskiej od Gosławia przy Pitschen do Zimnej-Wody 

 przy Woźniku, w kierunku PuZ — PdW. W północnej części około 1 mili sze- 

 rokie, zwęża się to pasmo ku południo- wschodowi coraz bardziej, aż do rozmiarów 

 V4 nłiii. Na utworach kajprowych retyckie gliny i piaskowce leżą niezgodnie. 



W trójkącie pomiędzy Kreuzburgiem, Landsbergiem i Pitschen na Górnym- 

 Szląsku, najsilniej formacyjata się rozwinęła i odsłoniętą jest w licznych kopal- 

 niach sferosyderytu. Dalej ku południowi odkrywki są rzadsze; widzimy je we wsi 

 Stany na prawym brzegu Prosny, wprost Bodzanowie, dalej pomiędzy Ponoszowem 

 i Zborowskiem, przy Kochanowicach i Sumpen, pod Lublińcem. 



Najdalsze punkty południowe widzimy przy Zimnej Wodzie i Niwach, w okoli- 

 cy Woźnika. 



Ze skamieniałości zwierzęcych Eoemer wymienia jedynie E s t h e r i a ni i n u- 

 t a z wielu miejscowości powyższego regijouu orazdośćliczne rośliny, jak A s p 1 e - 

 nites Ottonis, Aspl. Ross er t i, Taeniopt er is gigantea 

 D i c r a n o p t e r i s R o e m e r i a n a, C 1 a t li r o p t e r i s, P t e r o p h y 1 - 

 lum, Eąuisetum Ungeri, Pinites etc. 



