24 DZIAŁ II. CHEOLOGIJA. 



„Natomiast drzewa szpilkowe miejscami zupełną świecą nieobecnością, 

 w innych zaś punktach występują w bardzo małej tylko liczbie gatunków 

 i okazów." 



h. Pasmo Kr akoiosJw- Wieluńskie. 



Nazwą powyższą oznaczamy pas utworów jurajskich, rosciągający się od 

 Krakowa w kierunku północno-zachodnim wzdłuż zachodniego pogranicza Króle- 

 stwa Polskiego, przez Olsztyn, Ogrodzieniec, Kromołów, Częstochowę i Wieluń do 

 Kalisza i złożony w zachodniej swej części z warstw brunatnego jura— niewy stę- 

 pujących orograficznie ponad płaską piaszczystą nizinę; we wschodniej natomiast 

 ze skalistego pasma wapiennego, znikającego zwolna ku północy pod pokrywą napły- 

 wów dyluwijalnych. Szerokość całego pasma wynosi około 4 mil. 



Jurajskie pasmo Krakowsko-Kaliskie przedstawia ciekawy przykład abrazyj- 

 nego działania wód dyluwijalnych. W istocie, gdy nań spojrzymy od wschodu, zle- 

 wa się ono nieznacznie z niziną Górnej Pilicy i wcale nie robi wrażenia wyniosło- 

 ści, warstwy bowiem je tworzące bardzo słabo tylko są ku północnemu wscho- 

 dowi pochylone. Natomiast od strony Szląskiej, przedstawia się oczom naszym 

 toż samo pasmo, jako jednolity mur skał wapiennych, wznoszący się stromo ponad 

 płaską piaszczystą równiną górnoszląską. Jeżeli zważymy przytem, iż warstwy są 

 bardzo słabo pochylone, nie ulega wątpliwości, że wapienne skały Krakowskiego 

 pasma są tylko pozostałą, ocaloną od abrazyi częścią obszerniejszego, górnojuraj- 

 skiego pokładu wapiennego, który sięgał znacznie dalej na zachód, aniżeli dzisiaj 

 czego bespośrednim dowodem są wznoszące się tu i owdzie samotne pagórki wa- 

 pienne, zewsząd przez starsze utwory okolone, jak np. w Wysokiej Pileckiej, Cię- 

 gowicach i Porębie Mrzygłodzkiej, 



W zachodniej części pasma jurajskiego, na przestrzeni od skalistego grzbietu 

 Krakowskiego ku granicy Szląskiej, w trójkącie, zawartym pomiędzy Włodowicami, 

 Wieluniem i Pitschen na Górnym Szląsku, ukazują się starsze poziomy jury bru- 

 natnej, również słabo ku Pn- W. pochylone, dzięki czemu, posuwając się od które- 

 gokolwiek punktu jurajskiego terenu ku zachodowi, napotkamy kolejno utwory 

 coraz starsze aż do iłów kajprowych, naodwrót zaś— w kierunku wschodnim, młod- 

 sze poziomy jury aż do epoki kredowej. 



Cały płat kraju zajęty przez utwory środkowojurajskie przedstawia się oczom 

 naszym, jako piaszczysta nizina z rossianemi gdzieniegdzie małemi wzgórzami. Od- 

 słonięcia pokładów jurajskich są tutaj przeważnie sztuczne — okolica ta bowiem 

 obfituje w pokłady rudy żelaznej— sferosydery tu ilastego i rudy bobowej. 



Robotom też górniczym zawdzięczamy zebranie bardzo obfitego materyjału 

 paleontologicznego, dającego możność podzielenia utworów tych na poziomy gieo- 

 logiczne, współrzędne podziałom, w innych krajach europejskich przyjętym. 



Najniższe piętro brunatnego jura oznaczył Eoemer nazwą piaskowców z In o- 

 ceramuspolyplocus, jakkolwiek dodać należy, iż skamieniałość ta wraz z kil- 

 koma innemi znalezioną została w najniższych warstwach piaskowcowych, górne zaś 

 ogniwa, niezawierające skamieniałości, zdają się odpowiadać wszystkim warstwom 



