42 



DZIAŁ II. GIEOLOGIJA. 



Na zachód Farszowa leży w warstwie rudonośnej nasamprzód 7—8 stopowa 

 warstwa czerwonego i żółtego iłu marglowatego, rospadaj^cego się szybko na po- 

 wietrzu na drobne ostre okruchy; po nim zaraz następują brudnoczerwone, nie- 

 kiedy również pstre, białe i czarne iły z podrzędnemi ławicami piaskowca częs'cia 

 białego, twardego, częścią czerwonawego, który ku górze staje się żółtym i za- 

 wiera liczne niewyraźne ślady roślin. 



Charaktery Sty cz nem ogniwem tego poziomu w Opatowskiem i Kieleckiem 

 są warstewki szarawo-żółtawego wapienia marglowego, leżące tutaj w dolnych 

 poziomach całego utworu i zawierające w sobie tyle żelaza, że dawniej uważano 

 je za rudę i próbowano przetapiać w wielkich piecach. Wapień ten zwany 

 przez miejscowych górników krympem lub opoką zawiera, podług Puscha, ślady 

 cynku. Występuje on dalej na zachód bespośrednio w stropie pstrego iłu mar- 

 glowego. 



Wspomniane przez Puscha odsłonięcia krympu nad pstrym iłem marglowym 

 pod Marcinkowem, jako też i wyżej wymienione rudonośne warstwy na Zachód 

 Starachowic położone zdają się należeć już do dolnego kajpru, rozdzielenie ścisłe 

 atoli, jak nadmieniłem wyżej, dzisiaj jeszcze przeprowadzone być nie może. 



Na całej przestrzeni od Rogowie do Bzina (3—4 mil) wapienie marglowe, 

 zwane opoką, występują również w postaci cienkich warstewek na pokładach ru- 

 donośnych np. w Świniej Górze, Dalejowie, Bzinie,— jako słomiasto żółty, brunat- 

 no popstrzony, cienko łupkowy, margiel, zwykle nieco dolomity czny i zawierający 

 ślady cynku. Powierzchnie jego łupliwości pokrywają charakterystyczne brunat- 

 ne dendryty tlenku manganu. Doświadczenie górnicze przekonało, że czem grub- 

 szym jest pokład opoki, tem znaczniejsza pod nią leży warstwa rudy, zwykle zaś 

 niema rudy wcale tam, gdzie opoki brakuje. 



Oprócz rud żelaznych, w opokę wkropione bywają zrzadka gruzełki gale- 

 ny. Przy Perkowskim Dole utwór wapienny, dochodzący do 7 stóp grubości, jest 

 mniej łupkowym, niż zwykle i przedstawia się jako żelazisty, ochrowo-żółty, dro- 

 bnoziarnisty dolomit. O pół mili na Pd Świniej Góry ukazuje się wapień ro- 

 thu, taki sam jak w Mniowie i Grzymałkowie. 



Wapień muszlowy zajmuje stosunkowo największą przestrzeń na PdZ stro- 

 nie gór Kieleckich, w okolicy Pierzchnicy, Morawicy i Chęcin, gdzie trudno go 

 nieraz bywa odróżnić od wapieni dewońskich i jurajskich, występujących w jego 

 spągu i stropie, zwłaszcza że skamieniałości nie wszędzie się spotykają, a liczne 

 zaburzenia w pierwotnej budowie gór bardzo utrudniają korzystanie w tej mierze 

 ze wskazówek stratygraficznych. 



Wapień muszlowy tworzy w tej okolicy poprzerywane wąskie pasemka ska- 

 liste, wśród których leżą, pominąwszy utwory paleozoiczne, najwyższe szczyty 

 nadnidziańskiej okolicy. 



Najdalej ku Pd wysuniętą jest odkrywka tego wapienia przy Drugni i Osi- 

 nach, gdzie wąskie pasemka jego są wpuszczone pomiędzy pstre piaskowce i utwo- 

 ry kajprowe. 



Największą przestrzeń zajmują skały wapienia muszlowego na Z i PnZ 

 Pierzchnicy, mianowicie od Skrzelczyc ciągną się bez przerwy przez Padomice, 

 Górki, Brudzów do Morawicy, dochodząc 315 metrów wysokości ponad poz. m. 



