J. SIEMIRADZKI I E DUNIKOWSKI. SZKIC GIEOLOGICZNY. 



67 



nowym, współrzędnym z warstwą erwilliową i dowodzą obecności częściowej 

 transgresyi morza mioceńskiego ku wschodowi jiiż w połowie okresu litotamnio- 

 weg'0 (Leitłia-kalk), wreszcie gipsy, iły nadgipsowe i piaskowce grabowieckie od- 

 powiadają gipsom i piaskowcom kajzerwaldzkim Podola oraz gipsom i górnym 

 glinom lignitowym Królestwa Polskiego. 



Z wyjątkiem brzegu Karpat, warstwy mioceńskie na niżu galicyjskim nie 

 wychodzą na powierzchnię nigdzie, dopiero w widłach Wisły i Sanu około Tarno- 

 brzegu i Miechocina znamy niewielkie tychże odsłonięcia, złożone z szarych iłów 

 łupkowych z fauną morską, odpowiadających iłom łupkowym lewego brzegu 

 Wisły. 



Utwory dyluwijalne są w całym terenie omawianym mocno rozwinięte, jak- 

 kolwiek dotychczas prawie wcale niezbadane. Występuje tutaj nasamprzód dolny 

 ciemny margiel lodowcowy z głazami narzutowemi, tworzący pomiędzy innemi 

 najżyźniejszą glebę w Proszowskiem i Skalbmierskiem, odsłonięty również w wie- 

 lu miejscach na znacznej przestrzeni w nizinie pomiędzy Sanem i Wisłoką. 



Na dolnym marglu lodowcowym, który nie tworzy jednolitej powłoki, będąc 

 przerywanym wychodniami opoki kredowej i mioceńskich pokładów, tworzących 

 liczne pagórki, leżą w wielu miejscach zwały piasków z głazami narzutowemi, 

 jak np. pomiędzy Staszowem i Krakowem, lub też typowe wały czołowej moreny 

 pierwszego okresu, z których najbardziej południowy tworzy dział wodny pomię- 

 dzy Wisłą i Szreniawą w Proszowskiem. Na morenach osiadły częścią lotne 

 piaski — pomiędzy Rakowem i Szydłowcem np., częścią zaś nawiane od południo- 

 wego wschodu zwały lossu^ bardzo cliarakterystycznie układające się na zboczach 

 wzgórz, zwróconych ku panującym wiatrom, jeżeli pokład lossu nie jest tak gru- 

 by, że sam stanowi o orograficznym charakterze okolicy, jak to ma miejsce w ca- 

 łym szerokim pasie podkarpackim od brzegu gór aż do aluwijalnych nizin Wisły, 

 Dunajca, Wisłoka, Wisłoki, Łęki i Sanu. 



Właściwy niż alluwijalny w dolinach rzek wymienionych posiada, zwłaszcza 

 w części wschodniej, w widłach V¥isły i Sanu, wyraźny charakter utworu jezior- 

 nego, którego wiek w przeważnej części sięga do końca drugiego okresu lodowco- 

 wego, t.j. do czasu, gdy lodowiec dyluwijalny, podczas drugiej swej oscylacyi, 

 zatamował łożysko Wisły poniżej Zawichosta, skutkiem czego wody rzek kar- 

 packich, nieznaj dując odpływu, utworzyły jezioro, którego poziom conajmniej 40 

 metrów wyżej od dzisiejszego koryta Wisły pod Zawichostem leżeć musiał— tyle 

 bowiem wynosi wysokość działu wodnego pomiędzy Pilicą i Wartą w okolicach 

 Eadomska, którędy wody wiślane przy końcu lodowcowego okresu odpływały. Na 

 obszarze tego przypuszczalnego jeziora widzimy poziomo uławicone szare iły łup- 

 kowe, z wejrzenia podobne zupełnie do iłów mioceńskich, z których rozmycia po- 

 wstały, a spośród nich sterczą płaskie pagórki mioceńskie oraz szczątki utworów 

 lodowcowych pierwszego okresu. W wyższych częściach nadwiślańskiego niżu 

 w stronę Krakowa, przeważają natomiast napływowe piaski rzeczne. Prace 

 Tietzego, Ilhliga i Dunikowskiego nie rosstrzygnęły wcale kwestyi stosunków gie- 

 olpgicznych dylu wij um i aluwijum niżu, oczekujących leszcze na specyjalne opra- 

 cowanie. 



