68 



DZIAŁ II. GIEOLOGIJA. 



B. Okręg wschodni {Oalicyjsko- Podolski). 



Okręg ten rospada się pod względem zarówno gieograficznym jak gieologicz- 

 nym na dwie połowy. Zachodnia obejmuje niż pomiędzy Sanem i wyżyną lubelską, 

 oraz pas podkarpacki Pokucia od brzegu Karpat do prawego brzegu Dniestru; 

 wschodnia: przecięty głębokiemi wąskiemi parowami płaskowyż podolski. Obie 

 te części, jako całkowicie różne zosobna musimy rospatrzeć. 



1) Nizina Sanu i Tanwi stanowi jedynie dalszy ciąg niżu galicyjskiego i ni- 

 czem się od tegoż nie różni. Od stromej krawędzi mioceńskiej pomiędzy Zawi- 

 chostem i Tomaszowem do brzegu Tanwi i Sanu w powiatach: Janowskim, Biłgo- 

 rajskim i Tomaszowskim mamy płaszczyznę alluwijów rzecznych, przeważnie 

 piasków, gęsto lasami porosłych, spomiędzy których, 'tak samo jak pod Tarnobrze- 

 giem, sterczą gdzieniegdzie ocalałe od erozyi wzgórza mioceńskie — jak np. w oko- 

 licy Biłgoraja i Tarnogrodu. Od lewego brzegu Tanwi na południe aż do Prze- 

 myśla, Sambora i Lwowa widzimy przed sobą falistą okolicę w części z lossu, 

 w części z lodowcowych utworów złożoną, przeciętą licznemi dopływami Sanu 

 i Dniestru. 



Pas podkarpacki (Pokucie) w dorzeczu Dniestru posiada budowę gieologiczną 

 najzupełniej podobną do podkarpackich utworów w okolicy Wieliczki i Bochni. 



Mamy tutaj na całej przestrzeni od Przemyśla do Kwi na granicy Bukowiny 

 rozwiniętą formacyją solonośną, przykrytą przez gruby pokład lossu, w dorzeczu 

 zaś Dniestru obok Sambora, Komarna, Stryja i Żydaczowa— znaczne przestrzenie 

 młodszych napływów rzecznych. W pasie podkarpackim leżą liczne kopalnie 

 i warzelnie soli, pomiędzy niemi słynue kopalnie soli potasowych i magnezyj owych 

 w Kałuszu oraz kopalnie wosku ziemnego i nafty w Borysławiu. 



Formacyje starsze od miocenu występują jedynie w łożysku Dniestru, znacz- 

 nie rzadziej w dolinach jego dopływów południowych— np. w okolicy Jezupola, 

 w dolinie Bystrzycy— opoka senońska. Na kredzie leży tutaj warstwa piasków li- 

 totamniowych, na nich gips, przechodzący ku górze w wapień zPecten scabri- 

 dus. W kierunku poziomym gipsy przechodzą jak i gdzieindziej w margle, wa- 

 pienie i iły. Zresztą na całem Pokuciu naddniestrzańskiem występują przeważnie 

 szare iły mioceńskie współrzędne z gipsem, a w części młodsze od warstwy eryiilio- 

 wej— Hilber bowiem znalazł w okolicy Zaleszczyk nad Dniestrem w warstwach 

 litotamniowych, tworzących podłoże gipsu — Eryillia pusilla, Modiola 

 Hornesi, Nuculanucleus, Turritella turris, Trochuspatu- 

 lus, Oardium cf. obsoletum, Pecten Lilii, Cerithium it. p. 



Wychodnie gipsów są bardzo pospolite na obu brzegach Dniestru, zdradzając 

 nadto swoję obecność w bardzo wielu miejscach przez charakterystyczne lejkowa- 

 te zapadliska. Gipsy mamy wszędzie w okolicy Stanisławowa, Halicza, Tłumacza, 

 Zaleszczyk w dwu odmianach, jako alabaster, tworzący zawsze podkład solny i gips 

 krystaliczny na szczycie odsłonięć. 



Analogija w występowaniu gipsów naddniestrzańskich na warstwie eryillio- 

 wej jest zupełna zarówno z Glalicyją zachodnią jak okolicą nadnidziańską — za- 

 leganie zaś gipsu na warstwach t. zw. Baranowskich, które uważano za dowód 

 starszego ich wieku nie zmienia istoty rzeczy, jak wykazaliśmy bowiem wyżej, 



