76 



DZIAŁ II. GIEOLOGIJA. 



znacznych rozmiarów; w wapieniu tym, zwanym przez ludność miejscową siwa- 

 kiem, znalazłem przed kilku laty nieliczne skamieniałości, wykazujące jego wiek 

 dolno-kredowy, starszy od cenomanu. Na tejże samej linii ukazują się w stro- 

 pie siwaku wychodnie białych wapieni marglowych z doskonale zachowanemi 

 skamieniałościami, należącemi do piętra cenomańskiego i turońskiego. W okoli- 

 cach natomiast, położonych dalej od linii Kazimierz — Minko wice, występuje już 

 tylko poziomo uławicona szara opoka senońska. Wnosimy stąd, że linlja wyżej 

 wymieniona jest liniją kierunku warstw górnokredowych (cenoman i turon), wy- 

 piętrzonych przy Kazimierzu. Kierunek ten jest całkowicie odrębnym od sudeckie- 

 go systemu i należy prawdopodobnie do przedgórzy Karpat; dwie inne fałdy doń 

 równoległe poznamy dalej nad Bugiem i Narwią, a bardzo jest możliwe, że i na 

 południu, przy krańcu wyżyny, pomiędzy Kraśnikiem i Zamościem, gdzie braknie 

 również utworów senońskich, bliższe badania wykażą obecność odpowiedniej 

 dyzlokacyi. 



Kredowa wyniosłość lubelsko-wołyńska tworzy granicę pomiędzy okalają- 

 cem ją od południa morzem mioceńskiem galicyjsko-podolskiem, a oligoceńskiemi 

 utworami północnego typu bałtyckiego. W środku wyżyny, z wyjątkiem kilku 

 drobnych wysepek sarmackich w dolinie Wieprza, brak zupełny młodszych od kre- 

 dy utworów na całej przestrzeni ograniczonej przez brzeg Polesia od północy, 

 Wisłę i grzbiet mioceński od Kraśnika do Lwowa— od zachodu, od południa zaś 

 liniją Lwów-Brody-Dubar-Klewań. 



Na lewym brzegu Wisły, w powiecie Kozienickim, Iłżeckim i Opatowskim 

 warstwy kredowe i trzeciorzędowe są bardzo mało dotychczas zbadane, tak że 

 dokładnego ich wieku, ani stosunku do utworów współrzędnych w sąsiedztwie 

 określić nie możemy. 



Najniżej, w dolinie Kamiennej na wschód Bałtowa, w odległości kilkuset me- 

 trów od wychodni wapienió w jurajskich ukazuje się bardzo oryginalna biała opoka 

 nadzwyczaj lekka, robiąca w dotknięciu wrażenie palonej magnezyi aptecznej. 

 W opoce tej znalazłem dość liczne i dobrze zachowane inoceramy, należące do nie- 

 oznaczonego dotychczas gatunku z grupy Inocer. labiatus. Z Zawi- 

 chosta dostarczono mi kilka okazów Terebratula semiglobosa. 

 Zresztą zaś nie znamy żadnych skamieniałości z szeroko rospostartej opoki 

 na lewym brzegu Wisły. Granice jej ciągną się od wysokiego brzegu Wisły, 

 gdzie pod lóssem jest wszędzie odsłonięta, od okolicy Puław przez Zwoleń do 

 Sienna, stąd zaś wzdłuż krawędzi wapiennych pasm jurajskich przez Pentko- 

 wice nad Kamienną i Ożarów do Zawichosta, odsłaniając się wszędzie w doli- 

 nach rzecznych. 



Znacznie lepiej znany jest utwór kredowy na prawym brzegu Wisły, 

 gdzie w okolicy Kazimierza i Puław dobre posiadamy odsłonięcia. Opoka two- 

 rzy tutaj zarówno malowniczy urwisty brzeg Wisły od Iwangrodu aż po Zdzie- 

 chowice. oraz ściany parowów, głęboko się ku wschodowi wrzynających, aż do 

 Markuszowa, Nałęczowa, Chodla i Urzędowa. 



Najstarszym utworem kredowym jest tutaj wspomniany wyżej szary wa- 

 pień glaukonitowy, czyli siwak, odkryty przy Puławach, Nałęczowie, Końsko- 

 )voli, na prawym brzegu Bystrzycy pod Lublinem, przy Minkowicach i Żdżan- 



