86 



DZIAŁ II. GtEOLOGlJA. 



i płytą ukraińską zawarty. Gdybyśmy zeń zdjęli bardzo grubą powłokę napły- 

 wów dyluwijalnychialluwijalnycli, regijou ten rozpadłby się na kilka terenÓAV odrę- 

 bnych, atoli działanie lodowców skandynawskich, pokrywając wszystko bez różni- 

 cy pokładem glin i piasków, zatarło pierwotne różnice terenu, nadając mu bardzo 

 jednolity charakter, najwybitniej w pojezierzu prusko-litewskiem wyrażony. 



Na całej przestrzeni omawianej odsłonięcia formacyj starszych są wogóle 

 bardzo nieliczne i sporadycznie rossiane, jakkolwiek wszędzie się znachodzą. 



Część zachodnia terenu bałtyckiego, na zachód linii, łączącej Ciechocinek 

 z Kołobrzegiem, tworzy, pod dyluwijalną powłoką dalszy ciąg pasm sudeckich, 

 któreśmy w górach środkowo polskich rospoznali, stąd też w wielu miejscacli od- 

 kryto tutaj pokłady jurajskie i tryjasowe. Uskokowa linij a pomiędzy Łęczycą 

 i Ciechocinkiem wskazuje częściowo zachodnią granicę zagłębia, wypełnionego 

 oligoceńskiemi utworami do bardzo znacznej głębokości; dalej na wschód od 

 Buga i Niemna napotykamy często wychodnie utworów kredowych, wypiętrzo- 

 nych w dwie, równoległe do Lubelskiej, płaskie fałdy, którym towarzyszą też 

 gdzieniegdzie oligoceńskie piaski; w końcu od granic Kurlandyi i Inflant wkra- 

 czamy w regijon paleozoicznych utworów, wypiętrzonych w kilka fałd w kierunku 

 Pd Z — Pn W. 



Utwór dewoński, najstarszy ze wszystkich, występuje wyłącznie na 

 pograniczu Kurlandyi i Żmudzi, tworząc część rozległego pasma dewoń- 

 skiego w Kurlandyi i Inflantach. Ogólny charakter litologiczny i paleontolo- 

 giczny dewonu kurlandzkiego odpowiada utworom dewońskim Anglii (o 1 d red 

 Sandstone)i Podola. Podług Grewingka utwór ten dzieli się na trzy wy- 

 raźne piętra: a) dolne: czerwone piaski i piaskowce Inflanckie z Lin gula 

 bicarinata i szczątkami ryb: Aster olepis, Coccosteus, Ho- 

 mostius, Heter ostius, De n dr od u s, Dipterus, Glyp- 

 t o 1 e p i s; b) środkowe: szare dolomity i margle, zawierające w górnych war- 

 stwach pokłady gipsu i przechodzące ku brzegowi morza dewońskiego, t. j. ku 

 północy, w facies piaszczystą, zawierające skamieniałości: Rhynchonella 

 liyonica, Orthis striatula, Spiriferacuminatus, Sp. 

 Archiaci, Lingula subparalella, Estheria Murchi- 

 soniana, Gomphoceras, Ph rag moce ras, Orthoceras, 

 Stromatopora concentrica, Coccosteus, Asterole- 

 pis, Dendrodus, Dipterus, Helodus, Glyptolepis; 

 wreszcie c) ogniwo górne, złożone z piasków, iłów i margli z Holoptychius 

 nobilissimus i Productus subaculeatus. Poziom dolny (czer- 

 wony piaskowiec) wychodzi na powierzchnię w północno-zachodniej Kurlandyi od 

 morskiego wybrzeża po Libawę, Goldyngę i Eygę, dalej ku południowi odsłania- 

 jąc się w głębszych studniach, jak np. w studni wierconej w pobliżu Birż na Żmudzi, 

 za Dźwiną zaś wszędzie na północ od linii Eyga— Psków. Poziom środkowy (dolo- 

 mity z gipsem), tworzy oba brzegi Dźwiny od Rygi aż do okolic Dynaburga i uka- 

 zuje się w łożyskach rzeki Aa, Abawy (powyżej Rónnen), Windawy (pomiędzy 

 Goldyngą i Niegranden), Tebber (powyżej Sackenhusen) i zajmuje, oprócz południo- 

 wej i wschodniej Kurlandyi, część Inflant polskich i wschodnią połowę powiatu 

 Szawelskiego. Poziom górny (piaskowce z Holoptychius) zajmują wąski pas 



