92 



DZIAŁ II, GIEOLOGIJA. 



le innych form dolnego senonu, wymienionych w monografii Gre- 

 wingka. 



Dalej w górę rzeki przecina Niemen tę same wyżynę kredową po raz 

 drugi na przestrzeni pomiędzy ujściem Swisłoczy i Mołczadzi. Na lewym 

 brzegu Niemna oraz po obu stronach w dorzeczu Szczary i Swisłoczy aż do 

 granicy Polesia, w wielu miejscach ukazuje się ziemista kreda z mnóstwem 

 krzemieni, w której nie znaleziono nigdzie. B e 1 e m n i t e 1 1 a m u c r o n a- 

 t a, pospolitej gdzieindziej w warstwach senońskich, jest przeto bardzo praw- 

 dopodobnem, że kredowe utwory litewskie na wschód od linii Narwi i Buga 

 należą na równi z kredą wołyńską i lubelską do piętra turońskiego. Najda- 

 lej ku wschodowi wysuniętą odkrywką białej kredy na Litwie są okolice Tur- 

 ca w powiecie Nowogródzkim, gdzie prof. W. Dybowski znalazł nieliczne ska- 

 mieniałości, przeważnie otwornice. 



Nad Narwią około Suraża, nad Nurcem koło Olszewa oraz w niektórych 

 miejscach puszczy Białowieskiej, warstwy kredowe zostały odkryte. 



Nad Bugiem znamy te warstwy powyżej Brześcia oraz przy Mielnikui Nie- 

 mirowie, w pobliżu Wysokiego Litewskiego, gdzie jeden z najlepszych prze- 

 krojów górnej kredy widzieć można. Pod 6-metrową warstwą gliny dyluwi- 

 jalnej i kilkumetrowym szeregiem pokładów trzeciorzędowych leży gliij^ pla- 

 styczna, przechodząca ku dołowi w opokę z Belemnitella mucrona- 

 ta, Ananchytes ovata, Ostreayesicularis, Rhyncho- 

 nella plicatilis. Grubość ogólna odsłonięcia kredowego wynosi 15 

 metrów. W opoce senońskiej znajdują się, tak samo jak pod Grodnem, buły 

 fosforytów, powstałych przez infiltracyją z fosforytowych piasków oligoceń- 

 skich, leżących w stropie. Brak dobrze zachowanych skamieniałości w war- 

 stwach kredowych starszych od senonu na Litwie nie dozwala na bliższe okre- 

 ślenie ich wieku; sądząc z analogii z Wołyniem i Galicyją, ziemista kreda 

 z licznemi krzemieniami w części należy do turonu, zwięzłe zaś glaukonitowe 

 piaskowce prawdopodobnie przedstawiają piętro cenomańskie, za czem przema- 

 wia również obfitość cenomańskich głazów narzutowych w Prusach wschod- 

 nich. 



Różnica w poziomie hypsometrycznym kredy nadniemeńskiej i pruskiej 

 wynosi przeszło 600 stóp, tyle bowiem wynosi głębokość zapadniętej kotliny 

 prusko- mazowieckiej, wypełnionej przez utwory oligoceńskie w Prusach oraz 

 na Powiślu i Powarciu bardzo silnie rozwinięte, na Litwie zaś znajdowane jedynie 

 pod postacią niegrubych warstewek nadbrzeżnych piasków. 



Utwory trzeciorzędowe w granicach regijonu bałtyckiego szeroko rospo- 

 starte, w kraju naszym prawie wcale jeszcze nie są zbadane, tak że jedynie 

 na podstawie analogij litologicznych z trzeciorzędem Samlandyi i Prus zalicza- 

 my je także do oligocenu i miocenu. Do pierwszego zaliczamy zielone piaski 

 formacyi bursztynowej w dole oraz plastyczne gliny septaryjowe w górze, do 

 drugiego zaś, prusko pomorską formacyją lignitową, ukazującą się w Polsce na 

 prawej stronie Wisły i Narwi. 



Skamieniałości dotychczas u nas w warstwach powyższych nie znaleziono 

 a raczej nie szukano wcale, jakkolwiek z analogii z Prusami sądząc wnosić 



