94 



DZIAŁ II. GI EOLOGIJA. 



jednak, że w Prusach utwory trzeciorzędowe nie leża poziomo i występują pasami 

 w kierunku PnW— PdZ, odpowiadaj a cemi prawdopodobnym linijom icb sfatdowa- 

 nia. Pasów takich w obrębie Prus wschodnich i zachodnich widzimy 4; najdalej 

 ku zachodowi wysunięty obejmuje odkrywki trzeciorzędne w zatoce Gdańskiej 

 pomiędzy Gdańskiem i Rixhoft oraz wychodnie nad Notecią około Miasteczka 

 i Białośliwia; drugi: pas trzeciorzędu na lewym brzegu Wisły obok Bydgoszczy 

 1 Ohełmna; trzeci— wychodnie oligocenu w Saralandyi, w dolinie Alle i przy To- 

 runiu; czwarty— oligocen obok Kłajpedy, Heilsberg i t. p. wzdłuż granicy Kró- 

 lestwa Polskiego. Podajemy poniżej krótki przegląd odsłonięć trzeciorzędu 

 w obrębie monarchii pruskiej: 



Pod Toruniem Wisła przecina do 25' głęboko pokład iłu, przykryty przez 

 margiel lodowcowy. 



Przy Bydgoszczy sięga odsłonięcie iłów trzeciorzędowych 60 —70' powyżej 

 poziomu Brahy, a 130' ponad jeziorem Wisły. 



Wprost Chełmna przy Fordonie, Topolnie i Gruznie na lewym brzegu Wisły 

 wznosi się pokład trzeciorzędu do 50' wysoko. Zresztą w całej dolinie dolnej 

 Wisły napotykamy tylko dyluwijum. 



W zachodniej połowie zatoki Gdańskiej formacyja lignitowa tworzy luźne 

 pagórki (Chłapowo, Rixhoft, Pierwoszyn, Soboty). 



W środku pojezierza pruskiego, w dolinach dopływów rz. Alle: a) dolina 

 Simska koło Heilsberga — wzgórze zwane górą Krzyżową (Kreuzberg) składa się 

 z utworów trzeciorzędowych; h) w dolinie rzeki Wadang, poniżej Allensteinu; 

 c) w pobliżu źródeł rzeki Alle obok Hohensteinu wznosi się odosobniony pagórek 

 trzeciorzędowy, otoczony naokoło jeziorami; d) w łożysku Czarnej Wody przy 

 Dulcig, ^iii powyżej Świcy (Schwetz). 



Na wysokiej krawędzi wschodnio-pruskiego pojezierza od brzegu Noteci, 

 wzniesionego na 300', ocworzono cegielnie przy Białośliwiu. Pomiędzy Miastecz- 

 kiem i Grabowem liczne pagórki sterczą ponad płaszczyzną. 



Przy Antoniewie i Nowej Wsi nad Drwęcą i przy Toruniu wydobywa się 

 w cegielniach plastyczna glina (t. z w. poznańska glina septaryjowa). 



Też same gliny plastyczne, zwykle pstro zabarwione widzimy na znacznej 

 przestrzeni po obu brzegach Warty od Poznania do Obornik (Międzychód, Wronki, 

 Obrzycko^ Sierakowo, Stopnica, Kiesewo, Oborniki, Owsińsk pod Poznaniem) 

 i dalej w górę Warty przy Koninie, Morzysławiu i Kole. 



Pod Koninem i Sierakowem ukazuje się lignit ziemisty tuż pod żółtym pias- 

 kiem dyluwijalnym, a w stropie siwego iłu. Pod Sierakowem pokład górny, zło- 

 żony z lignitu i gliny ałunowej, ma zaledwie 3—6 cali grubości, osłania się nadto 

 w pobliżu Wronek w Poznańskiem i zdaje się pozostawać w związku z mioceńską 

 formacyją ligniiową w Brandeburgii, o 5 mil od Sierakowa oddaloną. 



W wielu miejscach Warty (Obrzyna, Stopnica, Kiesewo i Oborniki) wy- 

 chodzi na powierzchnię ił siwy, zaliczony przez gieologów pruskich do środkowe- 

 go oligocenu pod nazwą poznańskiej gliny septaryjowej. 



W spągu lignitu przy Brzezin pod Koninem, Koninie i Morzysławie uka- 

 zuje się drobnoziarnisty, mocny piaskowiec, używany na kamienie młyńskie. 

 Jeszcze dalej na południe w spągu tego piaskowca przy wsi Paprotni brudno- 

 szary wapień piaszczysty ze skorupami ślimaków. Na mapie Puscha oznaczony 



