102 



DZIAŁ II. GIEOLOGIJA. 



Z głazami narzutowemi jest największa na północy i maleje coraz bardziej ku 

 południowi. 



Poznawszy pojedyncze poziomy polsko-litewskiego dyluwijum, przechodzimy 

 obecnie do szczegółów orograiii kraju, wytworzonycli przez erozyja polodowcową,. 

 Zaczniemy od pozostałych resztek pierwotnój moreny gruntowej, tworzącej grun- 

 ty pojezierza litewskiego, wyżyn mińskich oraz kilka rossianych na Litwie 

 i w Królestwie Polskiem wysepek góruodyluwijalnych. 



Pas wyżyn pojezierza litewskiego, odgraniczony od północy przez Żuławy 

 nadbałtyckie aż do wybrzeży Kurlandyi, przedzielony żmudzką doliną erozyjną 

 na dwie nierówne części, żmudzką. i prusko -litewską; od południa linija graniczna 

 tego pasa przechodzi od Szczecina przez Bydgoszcz i Toruń, przekracza w Lip- 

 noskiem, Eypińskieui i Mławskiem w postaci nieznacznych odnóg granicę pol- 

 ską; w Łomżyńskiem wysyła ku południowi poprzerywany przez liczne doliny 

 rzeczne wąski pas wzgórz, przechodzi dalej przez Suwałld, Sejny, Merecz i Wil- 

 no, zlewając się dalej ku wschodowi w Swięciańskiem i Dynaburskiem, równie jak 

 i wyżyna mińska, ze środkowo -rossyjskim płaskowyżem dyłuwijalnym. 



Kilka oderwanych wysepek górnego dyluwijum widzimy wzdłuż granicy Li- 

 twy i Królestwa Polskiego, jak przy Szczuczynie na prawym brzegu Niemna 

 w gub. Grodzieńskiej; pomiędzy Świsłoczą i Eosią na lewo od doliny Niemna, 

 obok Prużany, Białegostoku oraz na lew^ym brzegu Muchawca na wschód od 

 Brześcia litewskiego, oprócz tego w Królestwie Polskiem: pomiędzy Białymsto- 

 kiem i Łomżą; przy Czarnej na połudoie od łożyska Nurca; wyniosłość na prawym 

 brzegu Wisły w powiecie Garwolińskim dochodząca na południe aż do Demblina, 

 wreszcie w kilku miejscowościach na Kujawach. 



Większy płat górnego dyluwijum znajdujemy na południowym brzegu pol- 

 skie] kotliny erozyjnej u podnóża gór sandomierskich i kieleckich, w obrębie któ- 

 rego leżą miasta Piotrków, Radomsk i Lódź. Kolej warszawsko-wiedeńska prze- 

 cina tę wyżynę na przestrzeni od Skierniewic do Radomska. Południowo-wscho- 

 dnią granicę tego płatu tworzy Pilica od Przedborza do Białobrzegów, południo- 

 wa zaś przechodzi przez Radomsk, Działoszyn, na południe Wielunia prawie do 

 samej granicy szląskiej, pod Praszką. Granica zachodnia — od Wielunia przez 

 Złoczów, Błaszki, Wartę, Uniejów do doliny Neru i Bzury, odgraniczających te- 

 ren ten od północy. 



Odosobnioną wysepkę tworzą jeszcze okolice R^^domia. Wreszcie górnody- 

 luwijałna wyżyna mińska stanowi szeroki cypel, oddzielający się od pojezierza li- 

 tewskiego pomiędzy źródłami Wilii i Berezyny, od zachodu ograniczony liniją ko- 

 lei poleskiej od Wilna do Bytenia nad Szczarą, od południa przez błota poleskie 

 od Bytenia do Słucka, od wschodu przez kotlinę Berezyny od jeziora Lepelskiego 

 przez Mińsk do Słucka. 



Spis miejscowości powyższych zamyka listę wszystkich pozostałości główne- 

 go dyluwijum w kraju naszym, — wszystkie miejscowości pozostałe przedstawiają 

 już mniej lub więcej głęboką dolinę erozyjną, ponieważ sama górna glina tworzy 

 na 100 metrów gruby pokład, zatem miejscowości w spisie powyższym nie wymie- 

 nione conaj mniej na 100 metrów głęboko odsłonięte zostały. 



