J. SIBMIRADZKI 1 E. DUNIKOWSKI. SZKIC GIEOLOGICZNT. 



147 



Przekroczywszy szerokie pasmo karpackiego piaskowca, ujrzymy przed 

 soba potężne turnie, wznoszące się do wysokości 2663 m, które już swym ze- 

 wnętrznym śmiałym kształtem zdradzają, inny skład gieołogiczny. Jakoż rze- 

 czywiście, mamy tu przed sobą to, co w Alpach wszędzie się powtarza: potężne 

 jądro krystaliczne, jako rdzeń górski, osłonięte pasami młodszycli formacyj. 



Najstarszą skałą naszych Tatr, tem jądrem krystalicznem jest przeważnie 

 granit. Występuje on na południu przy granicy węgierskiej, budując prawie 

 wszystkie nasze najwyższe góry, z małym tylko wyjątkiem. 



Głownem miejscem rozwoju tatrzańskiego granitu jest zakątek koło Mor- 

 skiego Oka. Pomyślmy sobie trójkąt, którego kąty stanowią: Koszy sta wielka 

 (2192 m), Stawy Gąsienicowe i Morskie Oko, natenczas otrzymamy mniej wię- 

 cej granicę potężnego jądra granitowego w południowo-wschodniej części na- 

 szych Tatr. 



Co się tyczy odmian petrograficznych granitu, to mamy ich kilka; najpięk- 

 niejszą i turystom najbardziej w oczy wpadającą jest odmiana gruboziarnista, 

 a właściwie porfiry czna, w której wśród drobniejszych ziarn szarego kwarcu, 

 i białej lub zielonawej, lśniącej miki występują wielkie ziarna różowego ortoklazu. 



Niemniej częstą jest i druga odmiana, gdzie obok białej występuje i czar- 

 na mika, co przy różowym feldspacie bardzo pięknie odbija. 



Postępując wzdłuż granicy dalej na zachód, napotykamy jeszcze tę pra- 

 starą skałę pomiędzy Piargami a Kondratową. Podczas kiedy wyżej opisany 

 płat stanowi maleńką tylko cząstkę potężnej masy granitowej Tatr węgierskich, 

 granit budujący pasmo Piargów i Kondratowej stanowi luźną wyspę, odłą- 

 czoną od głównej masy młodszemi formacyjami. Na zachodzie spotykamy 

 wreszcie trzeci potężny rdzeń granitowy, jako północno-zachodnią część jądra 

 tatrzańskiego. Buduje ona Tomanowę polską, znaczny grzbiet Pysznej iWo- 

 łowce. 



Rozwój gnejsu i łupków krystalicznych, nie jest w Tatrach tak znaczny, 

 jak w Alpejskich jądrach środkowych. Na polskim zwłaszcza stoku, skał tych 

 nie wiele mamy. 



Główny rozwój gnejsu i łupków łyszczykowych przypada na okolicę źró- 

 dłowisk Czarnego Dunajca, na północne stoki Pysznej, Smereczyny i na masę 

 Ornaku. Oprócz tego znajdujemy gnejs na Kondratowo wej . Wspomniałem 

 wyżej, że w Alpach po jądrach krystalicznych następuje przede wszy stkiem pas 

 zbudowany z różnych skał (przeważnie nie wapień) formacyj paleozoicznych. Jak- 

 kolwiek nie ulega wątpliwości, że i w naszych Tatrach ten sam stosunek ma miej- 

 sce, to przecież trzeba przyznać, że z powodu braku skamieniałości niepodobna 

 było dotychczas oddzielić szczegółowo formacyj paleozoicznych. Jedno zdaje 

 się być prawie pewnem, a mianowicie, że starszych paleozoicznych systemów t. j. 

 syluru, dewonu i kamienno -węglowego u nas niema. 



Bespośrednio do skał krystalicznych przypierają utwory, należące prawdo- 

 podobnie do formacyi dyjasowej. Są to kwarcyty, konglomeraty kwarcowe, 



