158 



DZIAŁ II. GIEOLOGIJA. 



materyjałów petrograficznych, z jakich sa zbudowane. Tatry wschodnie, a w części 

 i zachodnie, tworzy przeważnie granit, skała, jak wiadomo, nadzwyczaj oporna 

 na działanie czynników atmosferycznych, gdy natomiast część środkowa składa 

 się głównie z gnejsów i łupków krystalicznych, stosunkowo łatwo wietrzejących, 

 a zwłaszcza bardzo łatwo rospadających się na drobne płytki i żwir. Od szybkości 

 procesu roskładowego (chemicznego i mechanicznego) skał zależy stosunkowa 

 wysokość gór z nich utworzonych, jak również postać góry zostaje w ścisłej zale- 

 żności od sposobu rozpadania się i dzielenia skały. Znane te prawa gieologiczne 

 sprowadziły tę kontrastową różnicę orotektoniczną między granitowemi wirchami 

 Tatr wschodnich i zachodnich, a gnejsowemii łupkowemi kopami Tatr środkowych, 

 znacznie niższych od Tatr wschodnich— wyłącznie granitowych. 



Po zaznaczeniu uwag ogólniejszych, przechodzę teraz do bardziej szczegóło- 

 wej charakterystyki petrograficznej trzech wyżej odróżnionych części Tatr^ nie- 

 pomijając jednak niektórych szczegółów tektonicznych. 



i. Tatry wschodnie. Linija, przeprowadzona z doliny Stawów gąsieni- 

 cowych przez Lilijowe, górną część Wierchcichy i całą Koprową, oddzieli nam 

 tę granitową część Tatr od dwu pozostałych z zachodu, a dolina Koperszadów 

 bielskich i jaworzyńskich odcina od niej pasmo wapienne bielskie na północo- 

 wschodzie. Jeżeli odetniemy jeszcze Żółtą turnię (piaskowiec) i północny bok 

 Koszystej (piaskowiec i wapień), a dalej stoki północne. Szerokiej Jaworzyńskiej, 

 (piaskowiec i wapień), to przeprowadzimy granicę północną granitu wscho- 

 dnio-tatrzańskiego. Na przestrzeni oznaczonej wznoszą się najwyższe wirchy 

 w całych Tatrach. Świnica, Walentkowa, Gładkie, Liptowskie mury, Miedziane, 

 Oubrzyna, Mięguszowski, Rysy, Żabie, Wysoka, Ganek, Żelazne Wrota, Gar- 

 łuch, Litworowy, Polski Grzebień (Mała Wysoka), Ś wistowa. Jaworowe Sady, 

 Pośredni, Lodowy, Baranie Eogi, Łomnica, Kesmarski Kołowy, Jagnięcy- oto 

 nieprzerwany szereg olbrzymów granitowych, tworzący łuk silnie wygięty na połu- 

 dnie. Od tego głównego łańcucha oddziela się kilka mniejszych pasemek, a mia- 

 nowicie, w kierunku PnW od Swinicy : Zawrat, Kozi, (granaty, Krzyżne, Ko 

 szysta i Wołoszyn; na stronie południowej od Cubrzyuy, w kierunku PdZ: Kopro- 

 wy, Szczyrbski, Krywań; od Polskiego Grzebienia na PdW: Staroleśny, 

 Granatnica, Sławkowski, Królewski Nos. 



Silne rozgałęzienie oraz szerokość wschodniego końca Tatr należy, zdaje mi 

 się, przypisać nieco odmiennym warunkom wyniesienia się tej części pasma. 

 Jeśli część środkowa i zachodnia tworzą fałdę niesymetryczną, prostopadłą do linii 

 maksymalnego ciśnienia bocznego, skutkiem którego powstały, to w końcu 

 wschodnim musimy odróżnić siły fałdujące dwu kierunków: jeden główny, zasa- 

 dniczy (z Pn na Pd), prostopadły do całej długości Tatr, drugi PnW, uwi- 

 doczniony na silnie w tym kierunku sfałdowanych wapieniach pasma bielskiego- 

 Część terenu granitowego, zawarta między linijami Z— W i PnZ—PdW, jako pod- 

 legła działaniu dwu sił fałdujących, musiała się bardziej skruszyć i wyżej wynieść, 

 niż część pozostała, sfałdowana tylko przez jednę z tych sił, a mianowicie, działa- 

 jącą prostopadle do głównego kierunku pasma (Z— W). 



Wszystkie tylko co wymienione szczyty t. j. Tatry wschodnie, albo wysokie, 

 zbudowane są wyłącznie z granitu, nabierającego zwykle wskutek chlorytyzacyi 



