160 



DZIAŁ II. GIEOLOGIJA. 



zwłaszcza w żlebach i na przełęczach, występuje mocno zraetamorlizowaiia skala, 

 łupiąca się na drobne, wj-gięte, lub soczewkowate kawałki, z warstewkami silnie 

 zmienionego biotytu na powierzchniach oddziałowych. Całe to zjawisko wygląda, 

 jakgdyby granit w płaszczyznach tych żlebów i przełęczy był zgniecony, lub sil- 

 nie sprasowany, co w rzeczy samej musi następować, jeżeli zgodzimy się na to, że 

 płaszczyzna, przeprowadzona przez przełęcze i głębokie żleby do podstawy pasma 

 lub góry, jest mniejszą, od takiejże płaszczyzny, przeprowadzonej przez sam szczyt 

 i podstawę. Cząsteczki granitowe, położone w płaszczyznach przełęczy i żlebów, 

 podlegają zatem większemu ciśnieniu bocznemu, niż cząsteczki płaszczyzn szczyto- 

 wych. W ten sposób wyobrażam sobie powstawanie tego silnie zmetamorfizowa- 

 nego granitu żlebów i pi'zełęczy, tego gnejsu, powstałego z granitu przez silne 

 ciśnienie boczne. Przełęcze: Zawrat między Świnicą i Kozim wirchem, Polski 

 Grzebień między Garłuchem i Małą- Wysoką i wiele innych mniejszych powstały 

 w takim łatwo rospadającym się, nietrwałym gnejsie, utworzonym pod wpływem 

 ciśnienia. 



Lupki krystaliczne występują tylko w jednej miejscowości, a mianowicie, 

 w Granatnicy nad Felka: jestto łupek biotytowo-granatowy, zalegający w skupie- 

 niach soczewkowatycli w granicie zwykłym. 



li. Tatry środkowe ciągną się na zachód aż do Rohaczów (ściślej do linii 

 Małego Białego). W Tatrach środkowych główne znaczenie mają łupki krysta- 

 liczne i gnejsy, bardzo łatwo wietrzejące i rospadające się i, co zatem idzie, two- 

 rzące stosunkowo niższe, stożkowate szczyty, o łagodnych linijach profilowych. 

 Powierzchnię gór tych pokrywa warstwa dość gruba okruchów gnejsowych, łup- 

 kowych i powstająca z nich częściowo ziemia rodzajna, co sprzyja rozwojowi ro- 

 ślin trawiastych, a utrudnia obserwacyją gieologiczną. Góry takie obyczajem 

 góralskim nazwałem kopami, a stoki ich uplazayni, nadając terminom tym znaczenie 

 ogólne, stosujące się do wszystkich szczytów podobnie zbudow^anych, tak samo, jak 

 termin wirchy stosuję do szczytów granitowych Tatr wschodnich. Woda łatwo 

 wyrabia w nich (w kopach) łożyska 1 wyptókuje irłębokie jary i doliny. 



Najpospolitszemi skałami Tatr środkowych są: gnejs biotytowy, łupki miko- 

 we (bioty towe), talkowe, chlory to we i amfibolowe. Granit ziarnisty występuje tu 

 tylko sporadycznie, w postaci żył i oddzielnych pokładów, rzadko tworząc znacz- 

 niejsze masy. Stosunek między skałami wyliczonemi tak jest zagmatwany, przej- 

 ścia tak niewidoczne i często zmieniające się, że trudno tu cośkolwiek powiedzieć 

 o prawidło vvościach i kolejności w ich następstwie. Dlatego też, aby wyrobić po- 

 jęcie o rozmieszczeniu skał tych, musimy rospatrzyć budowę petrograficzną waż- 

 niejszych szczytów po kolei. 



Dolina Wierchcicha oddziela od pasma głównego wysunięte na północ pa- 

 semko, złożone z trzech kóp: Kasprowej. Goryczkowej i Kondrackiej; w budowie 

 pasemka tego znaczny udział bierze granityt, występujący poraź pierwszy z pod 

 piaskowca na przełęczy między Jaworzynką i Kasprową. W granitycie tym na- 

 potykamy cienkie żyły zbitego granitu muskowitowego oraz skupienia granitu 

 wielko-ziarnistego, w którym muskowit tworzy duże kryształy z dobrze widocz- 

 nemi ścianami (llOj i (010). W miarę zbliżania się do Goryczkowej, zauważymy, 

 że granityt ten przechodzi w gnejs. Na południowym boku Kasprowej po raz 



