96 



DZIAŁ III. ZOOLOGIJA. 



12. A. Gruber. Beobachtungen an Cliilodon ciirvideutis u. s. Festschrift der 



56. yersammlung- deutscli. Naturforscher und Aertzte, gewidm. 

 von d. naturf. Geseliscli. zii Freiburg i. B. 1883. 



13. P. Fabre Domergue. Note sur la Microtliorax auricula ii. sp. Ann. des 



Sciences natur. Zoologie. T. 19. 1885. Art. Ag 6. 



14. A. Stokes. Some new infusoria from americ. fresh-waters. Ann. and mag. 



of nat. hist. T. 15 (5). 1885. 



15. „ Some new infusoria from americ. fresh-waters. Ann. and magaz. 



of. nat. hist. T. 17 (5). 1886. 



16. O. Btitschli. Protozoa (Bronn's, Klassen und Ordnungen des Thierreichs 



T. I). Cz. III. Lipsk i Heidelberg. 1887-1889. 



17. W. Schewiakoff. Beitrage zur Kenntniss der holotrichen Ciliaten. Biblio- 



theca zoologica. Zesz. 5. Cassel. 1889. 



Na tem miejscu wyrażam swą, głęboką wdzięczność profesorowi Augustowi 

 Wrześniowskiemu, któremu zawdzięczam troskliwe kierownictwo w pracy i dostęp 

 do literatury przedmiotu. 



Ostatnie lata są, można to śmiało powiedzieć, epokowemi w nauce o pierwot- 

 niakach. Epokę stanowi ukazanie się dzieła Biitschlego — „Protozoa" (Bronn's 

 Klassen und Ordnungen des Tliierreichs, T. I, 2-gie wydanie), uogólniającego 

 wszystkie dotychczasowe zdobycze w dziedzinie protozoologii i wprowadzającego 

 nić przewodnią do wielu działów tej gałęzi wiedzy, w których dotąd praca była 

 prowadzona, jeżeli można się tak wyrazić, poomacku. Pomiędzy innemi, wielką 

 zasługę wspomnianego badacza stanowi wprowadzenie idei przewodniej do klasy - 

 fikacyi orzęsków (C i 1 i a ta). Butschli wszystkie orzęski wyprowadza od pier- 

 wotnej, zasadniczej formy, mającej postać elipsoidy z okrągłym otworem gębowym 

 na przednim biegunie ciała i szeregami rzęs, ciągnącemi się w kierunku południków 

 od tego otworu do tylnego bieguna. Z tej pierwotnej formy powstały inne drogą 

 zmian w rozwoju rodowym: z jednój strony skutkiem stopniowej zmiany miejsca 

 pojedynczych organów, np. przesuwania się gęby z przedniego bieguna ku tyłowi, 

 z drugiej zaś skutkiem zmian w kształcie ciała, jako to: jego spłaszczania się, wy- 

 dłużania, skręcania i t. p. W obu razach przekształceniom towarzyszyły odpo- 

 wiednie zmiany w układzie szeregów rzęs. Z tego punktu widzenia, jako najważ- 

 niejsze cechy rodzajowe występują: położenie i kształt otworu gębowego i kieru- 

 nek prążków na powierzchni ciała, pochodzących z ułożenia rzęs w pojedyncze 

 szeregi, przyczem ostatni, jako nie mający właściwie znaczenia fizyjologiczne- 

 go, zyskuje znaczenie cechy najstalszej, a zatem najbardziej odpowiedniej do tego, 

 żeby na niej oprzeć klasyfikacyją. Dawniejsi badacze bardzo mało albo wcale nie 

 zwracali uwagi na tę cechę; jeżeli zaś przedstawiali na rysunkach prążki, oznacza- 

 jące kierunek szeregów rzęs, czynili to zazwyczaj bardzo niedokładnie, niewątpli- 



