102 



DZIAŁ III. ZOOLOGIJA. 



żna rozróżnić dwa rodzaje brózd rzęsowych: jedne brózdy są głębokie i bardzo 

 wja-aźne, drugie zaś płytkie i stąd mniej wyraźne. Jedne i drugie brózdy leżą na- 

 przemian na powierzchni ciała, tak, że między dwiema głębokiemi leży jedna płyt- 

 ka i naodwrót. W zjawisku tem widzę początek redukcyi liczebnej brózd rzęso- 

 wych: brózdy mniej głębokie w drodze rozwoju rodowego coraz bardziej się zacie- 

 rają, tracąc jednocześnie rzęsy^ aż nareszcie giną zupełnie. Proces ten doprowa- 

 dził do znacznego zmniejszenia się liczby brózd rzęsowych u niektórych wymocz- 

 ków, np. u M i c r o t h o r a X, odznaczającego się bardzo małą ilością brózd, zato 

 bardzo głębokich i z silnie rozwiniętemi rzęsami. 



Oprócz wyżej wykazanych różnic, przy porównaniu obu gatunków rodzaju 

 C o 1 p i d i u m, znajdujemy jeszcze różnice w kształcie jądra i położeniu zbiornika 

 kurczliwego. UC. colpoda jądro jest owalne, znacznie wydłużone (stosunek 

 długości do szerokości 11: 6), u C. n a s u t u m jest ono kuliste, albo słabo owalne 

 (stosunek dług. do szer. 4: 3). Jądro dodatkowe (Nebenkeru, micronucleus) w obu 

 razach znajduje się z boku jądra i ściśle do niego przylega. Zbiornik kurczliwy 

 u C. colpoda znajduje się w odległości '/a długości ciała od tylnego bieguna, 

 u C. n a s u t u m zaś na samym prawie tylnym końcu, w obu jednak razach przy- 

 lega do strony brzusznej wymoczka. 



W r. 1860 Stein (3; str. 58) utworzył rodzaj Plagiopyla i opisał jedy- 

 ny jego gatunek PI. n a s u t a. Mówi on, że gatunek ten z ogólnego kształtu 

 ciała i wymiarów podobny jest do P 1 e u r o n e m a c h r y s a 1 i s, brak mu je- 

 dnak długich szczecinek na tylnym końcu ciała. PI. u a s u t a ma mieć w rowie 

 gębowym jednę błonkę falującą, położenie zaś zbiornika kurczliwego i jądra oraz 

 kształt tego ostatniego są zgodne z tem, co widzimy uColpidium nasutum. 

 Spotkał on wzmiankowaną formę w wodach gnijących w okolicach Pragi czeskiej. 

 Opis Steina jest bardzo ogólnikowy i niezadawalniający, rysunków zaś autor wca- 

 le nie podał. Wobec tego, że przy ówczesnych środkach optycznych drugiej błon- 

 ki, nadzwyczaj drobnej, niepodobna było dostrzedz i że reszta opisu Steina, o ile 

 można sądzić przy tak ogólnikowej charakterystyce i braku rysunków, nie jest 

 w sprzeczności z podanym przezemnie opisem Colpidium nasutum, uwa- 

 żałem za słuszne obserwowaną przez się formę zidentyfikować z opisaną przez 

 Steina Plagiopyla nasut a; ze względu zaś, że budowa gęby i układ brózd 

 rzęsowych zgadza się z temi samemi stronami morfologicznemi Colpidium 

 colpoda, zaliczam ją do rodzaju Colpidium, z zachowaniem nazwy gatun- 

 kowej Steina - C. n a s u t u m. W. Sayille Kent w obszernej swojej monografii 

 (10; str. 538, Tabl. XXVII, 50, 51) podaje opis PI. n a s u t a, w którym poza 

 tem, co powiedział Stein, nic niema nowego. Podaje on, zarówno jak i Stein, że 

 widział u wzmiankowanej formy trychocysty, których obecności pomimo naj- 

 ściślejszych poszukiwań stwierdzić nie mogłem i). 



1) Zdaje mi siq, że n wielu wymoczków niektórzy aiitorowie zbyt pośpiesznie stwierdzali 

 obecność trychocysfców. Kierując się pier wszem wrażeniem wzrokowem, można za trychocysty 

 wziąć promieniście ułożone jamki ektoplazmy, a nawet rzęsy. W jakiemkolwiek położeniu znaj- 

 duje się obserwowany wymoczek, zawsze w wielu miejscach obwodu jego ciała brózda rzęsowa nie 



