DR. JÓZEF NUBBA^M. STUDTJA NAD FAUNĄ. 



115 



opatrzony bardzo płytkiem wcięciem. Od strony grzbietowej płat ten (p. Fig. 1.) 

 wdziera się tylną, zwykle znacznie węższa częścią w pierścień za nim następują- 

 cy, czyli gębowy, przyczem albo rozdziela go. w zupełności na dwie części, lub też 

 sięga tylko do połowy długości, do Ya i t. p. pierścienia tego, dzieląc go tym spo- 



t i Ł i. i. i 



Fig. 1. Płat głowowy (l. c), segment gębowy (s. b.) i pierwszy pierścień ciała (1.) u: A. L u m- 

 b r i c u s r u b e 11 u s, od strony grzbietowej, B— u tegoż od strony brzusznej, C — Aliurus 

 t e t ra e d r u s, od strony grzbietowej, D— u tegoż od strony brzusznej, E— Allolobophora 

 s u b r u 1) i c u n d a, od grzbietu. F— D endrobaena Boeckii, od grzbietu; powiększone 



sobem niezupełnie. Cecha ta ma ważne znaczenie systematyczne. Na powierzch- 

 ni grzbietowej płata głowowego istnieje często jedna (niekiedy dwie) brózda po- 

 przeczna, na brzusznej zaś występuje niekiedy brózdka podłużna. Segment osta- 

 tni —odlyytowy — posiada na tylnym końcu głębsze lub płytsze wycięcie. Na po- 

 wierzchni pierścieni występują często linije koliste (s tria e) w postaci lekki li 

 bardzo brózdek ; niekiedy po kilka na każdym pierścieniu. W pracy niniejszej 

 pójdę za przykładem Eisena, Yejdowsłfiego, Udego i innych, uważając płat głowo- 

 wy i segment gębowy za twory samodzielne i przeciwstaAviając im wszystkie po- 

 zostałe pierścienie ciała ; tym sposobem przy kolejnem liczeniu pierścieni będę 

 uważał za przykładem powyższych badaczów za pierwszy pierścień ciała ten, który 

 następuje bespuśrednio poza gębowym. 



Na segmencie gębowym znajduje się od spodu otwór gębowy, na ostatnim 

 pierścieniu ciała otwór odbytu. Na 14 pierścieniu u jednych gatunków (rodzaje: 

 L u m b r i c u s, Allolobophora, D e n d r o b a e n a), na 12 u innych (ro- 

 dzaj: Ali nr u s) znajdujemy na spodniej powierzchni ciała po bokach dwa 

 otworki w postaci szczelinek poprzecznych; każda z tych szczelinek otoczona jest 

 owalnem, pierścieniowatem wzniesieniem, t. z. wzgórkiem brzusznym (tuber- 

 c u 1 a V e n t r a 1 i a): wzgórki są u jednych gatunków wyraźniejsze, u innych 

 mniej wyraźne. Otwory powyższe są ujściami przewodów płciowych męskich 

 (przez dawniejszych badaczów były one błędnie poczytywane za otwory płciowe 

 żeńskie). Zwykle na pierścieniu poprzedzającym ten, na którym istnieją otwory 

 płciowe męskie, znajdują się dwa bardzo małe i widoczne tylko podczas składania 

 jaj otworki przewodów płciowych żeńskich. Dla celów systematycznych otwor- 

 ki te nie mają znaczenia, podobnie jak i ujścia parzyste czterech t. z, kieszonek 

 płciowych, również bardzo drobne i zauważyć się dające przy pomocy mikroskopu 

 tylko w epoce rozmnażania się^ Na przednim brzegu każdego pierścienia na stro- 

 nie brzusznej, znajdujemy dalej po bokach otworki narządów wydzielniczych t. z. 

 organów segmentowych, które są także bardzo małe i trudno dają się zauważy 



