116 



D7AAŁ III. J500L0GIJA. 



AVreszciy ua stronie grzbietowej, na linii środkowej ciała znajdujemy u wielu 

 dżdżownic otworki, zwane porami grzbietowemi (Riickeuporenl; mieszczą się 

 one najczęściej na granicy pierścieni sąsiednich, niekiedy atoli położone są, ua sa- 

 mych pierścieniach; są to otworki maleńkich przewodów, przebijających skórę ua- 

 wskróś i wiodących do jamy ciała. Łatwo je zauważyć na przecięciach poprzecz- 

 nych; na całkowitych zaś żywych egzemplarzach występują u niektórych gatun- 

 ków bardzo wyraźnie, u innych zaś dają się zauważyć z trudnością. Najłatwiej ob- 

 serwowałem je w chwili, gdy działałem na robaka cliloroformem; wtedy bowiem 

 wskutek skurczów ciała, przez otworki te występowały kropelki cieczy z jamy 

 ciała. Za życia pory te mogą być szczelnie zamknięte przez działanie muskula- 

 tury skórnej. Herman Ude zwrócił uwagę ua to, że położenie por grzbieto- 

 wych, a zwłaszcza pierwszej pary może służyć jako ważna cecha systematyczna. 

 Znalazł on bowiem, że położenie 1-ej pary por grzbietowych bywa rozmaite u lóż- 

 uych gatunków, lecz dosyć stałe u tego samego gatunku. Tak np. u Al 1 o 1 o b o - 

 p h o r a m u c o s a Eisen pierwsza para mieści się pomiędzy 3 i 4 pierścieniem, 

 u A 1 1 o 1 o b o p h o r a s u b r u b i c u n d a Eisen na 5 pierścieniu i t. p. 



Eospatrując dżdżownicę z powierzchni, spostrzegamy, że ciało jej jest 

 obrzmiałe w pewnem określonem miejscu, tworząc tu t. z. siodełko (c 1 i t e 1 1 u m ). 

 Siodełko zajmuje u różnych gatunków 'rozmaitą ilość pierścieni oraz bywa w róż- 

 nych miejscach położone; jednakże liczba tych pierścieni, nawet w obrębie tego 

 samego gatunku, wahać się może w pewnych granicach. Tak np. u jednych form 

 w skład siodełka wchodzi od 7 do 10 pierścieni, u innych 5, u jeszcze innych 

 6 i t. d. Na spodniej stronie siodełka występują osobliwe przyssawki t. z, t u - 

 b e r c u 1 a p u b e r t a t i s (Eisen), które najłatwiej zauważyć można u osobników 

 młodych; niezawsze atoli dają się one wyraźnie odróżnić. Mają one u różnych ga- 

 tunków stałe i określone położenie na pierścieniach siodełka, stąd ich ważne zna- 

 czenie dla systematyki dżdżownic, jak to pierwszy zaznaczył w r. 187B Gustaw 

 Eisen. Są one guziczkowate, lub też mają postać krótkich listewek (p. Eig. 2) 



A. B. C. D. E. 



(Fig. 2.) Przecięcie poprzeczne przez cinło różnych gatunków dżdżownic, dla pokazania układu 

 szczecinek (nieco schematyzowane). Au AU. s u b r u b i c u n d a, Bu Ali. a r b o r e a, Cu Ali. 

 foetida, Du Dendrobaena Boeckii. EuAllurus tetraedrus; pow. 



Eównież ważne znaczenie systematyczne ma postać i układ szczecinek, czyli igie- 

 łek. Ułożone są one na wszystkich pierścieniach ciała (wyjąwszy płat głowowy 

 i segment gębowy) w ten sposób, że przebiegają wzdłuż ciała ośmioma szeregami, 

 po dwa wzajemnie zbliżonemi, tak że można odróżnić dwa podwójne (t. j. z dwu 

 szeregów ułożone) rzędy grzbietowe i dwa podwójne rzędy brzuszne. W ten 

 sposób w każdym pierścieniu znajduje się 8 igiełek. W jednych wypadkach 

 (np. u A 1 1 o 1 o b o p h o r a m u c o s a Eisen) dwa szeregi igiełek są bardzo 

 ściśle do siebie zbliżone, w innych razach (np. u Allolobophora sub- 



