118 



DMAŁ III. ZOOLOGIJA 



SDe nasze, bardzo nieliczne dotąd spostrzeżenia w tym kierunku. Dżdżownice są, 

 zwierzętami, żyjącemi na ziemi bogatej w części organiczne (humusowe) oraz 

 w drzewie spróchniałem ; najczęściej znajdowałem je w miejscowościach położo- 

 nych blisko stajeń, obór i innych zabudowań ludzkich, dalej w ogrodach miejskich, 

 w miejscowościach często i obficie nawożonych, słowem wszędzie, gdzie grunt ob- 

 fituje w części organiczne; unikają gruntu bardzo suchego, wapnistego, żelazistego? 

 piaszczystego; formy, zamieszkujące spróchniałe drzewa, najłatwiej znaleść w la- 

 sach lub parkach, obfitujących w pnie po ściętych drzewach; odrywając korę 

 w pniach takich łatwo natrafić na dżdżownice. Dżdżownice unikają światła i wy- 

 dobyte z ziemi, starają się jak najprędzej Avsunąć w jaką szczelinę; na światło 

 jest wrażliwy tylko przedni koniec ciała. Dżdżownice odżywiają się w ten spo- 

 sób, że pochłaniają wciąż ziemię wraz z zawartemi w niej substancyjami organiczue- 

 mi, lub też próchno drzewne, przyczem ścianki przewodu pokarmowego wsysają 

 części pożywne; kał w postaci znanych grudek ziemi wyrzucają na powierzchnię 

 ziemi, przeważnie w nocy. W dnie trudno je znaleść na powierzchni ziemi ; tylko 

 o zmroku, lub o wschodzie słońca oraz w nocy wyłażą na powierzchnię, a także 

 za dnia po ciepłym, a niezbyt g'wałtownyni deszczu. Przyglądając się ziemi 

 w miejscach, gdzie wiele żyje dżdżownic (obserwowałem to na dziedzińcach, oto- 

 czonych zabudowaniami wiejskiemi), znaleść można często kawałki liści, słomki 

 źdźbła, piórka i t. p., wciągnięte częściowo w ziemię; jest to działalność dżdżow- 

 nic, które wciągają do swych pi'zewodów podziemnych rozmaite ciała organiczne, 

 służące im za pokarm. Fakt ten zauważył jeszcze Hottmeister, a Darwin potwier- 

 dził. Wreszcie wspomnę o jednaj jeszcze okoliczności. Zbierając formy, zamiesz- 

 kujące pnie drzewne, zauważyłem ciekawy fakt a mianowicie: że pewne gatunki 

 a zwłaszcza Allolobophora subrubicunda Eisen i Ali. a r b o r e a 

 Eisen, lubią bardzo przebywać w pobliżu mrowisk, lub nawet w samych mrowi- 

 s^kach, które należą do gatunków, zamieszkujących pnie drzewne ; nietylko bowiem 

 w każdym prawie pniu, zawierającym mrowisko, znajdowałem pod korą obok mro- 

 wiska dżdżownice w samych przewodach spoczywające, ale, co jest ciekawsze, przy 

 rozrzucaniu mrowiska znajdowałem niejednokrotnie dżdżownice, siedzące w kory- 

 tarzach i przewodach, przez mrówki w drzewie wygryzionych. Nie mogę objaśnić 

 sobie tego współżycia i nie wiem, czy oba gatunki zwierząt wyświadczają sobie ja- 

 kie głębsze przysługi przez tę spółkę życiową, czy też tylko poprostu dżdżownice 

 korzystają w ten sposób z obecności mrówek, że te, nagryzając drzev¥o, przeobra- 

 żają je w próchno, stanowiące pokarm dżdżownicy. 



W ziemi, na której żyją dżdżownice, znaleść można przez całe lato małe, ku- 

 listo owalne kokony, zawierające jajka i młode dżdżownice. Rozwój dżdżownicy 

 dobrze jest znany dzięki badaniom Kowalewskiego, Kleinberga, Buczyńskiego, 

 Wilsona i innych. 



Co się tyczy systematyki dżdżownic, musimy zaznaczyć, że spomiędzy ską- 

 poszczetów na dżdżownice oddawna już zwracali uwagę systematycy. Macdo- 

 uald (przytaczam te oraz niektóre inne dane z odleglejszych dziejów systematyki 

 dżdżownic na podstawie dzieła Prof. Yejdowskiego „System u. Morphologie der 

 Oligochaeten") w swojej „Zoology of Homer" (p. 15) wypowiada zdanie, że Ho- 



