184 



DZIAŁ I. 



METEOUOLOGIJA I HIDROGRAFIJA. 



W przytocz onem na wstępie dziele p. Wild (str. 77) podaje okresy suchy 

 i mokry w niektórych miejscowościach, gdzie dłuższy szereg lat obserwacyje 

 prowadzone były. Użył w tym celu metody przez meteorologów powszechnie 

 przyjętej, zestawiając wypadki w grupach po 5 lat z kolei. Na tej drodze udało 

 się mu rzeczywiście odkryć peryjod lat suchych i mokrych w Barnaulu, obejmują- 

 cy lat 42, a mianowicie ńaj większość opadu miała tam przypadać w 1840 i 1882 r. 

 z najmniej szościa około 1863 r. Jakkolwiek autor stara się uogólnić ten okres 

 i pociągnąć inne miejsca do zgodnego z Barnaulem wypadku, pokazuje się jednak, 

 że ten jest raczej miejscowy, do pewnej przywiązany okolicy, a do większej prze- 

 strzeni przykroić się nie daje. Ze autor trzymał do pewnego stopnia na wodzy 

 myśl tendencyjną, świadczy o tern jego sentencyja na str. 80: „W Warszawie, 

 a poczęści w Petersburgu i Helsingforsie okresy są w ogólności krótsze, mniej pra- 

 widłowe i w fazach swych niezupełnie zgodne." I rzeczywiście innego trudnoby 

 było oczekiwać na tej drodze wypadku. Gdyby dla wszystkich miejscowości dał 

 się wykryć okres wspólny, toby dało pochop do szukania przyczyny kosmicznej, 

 jednakie na całą powierzchnię ziemi skutki wywierającej. Me brakło wszakże 

 zestawień i z plamami słońca, odkąd je Seheiner dostrzegł i z odmianami księżyca, 

 zanim te zbadane zostały, niemówiąc już o innych kombinacyj ach i bredniach stu- 

 letnich kalendarzy. Dawno jużby wykryto okres, gdyby on rzeczywiście dla na- 

 szej półkuli istniał. Ale badacze tego pokroju zbyt są zaślepieni w miejscowych 

 stosunkach, zapominają o tern, że same postrzeżenia nas uczą, że gdy w jednych 

 krajach zboczenia objawiają się w pewnym kierunku, to w innych, mniej lub wię- 

 cej odległych, stan powietrza okazuje anomalije wręcz przeciwne. Barnaul i War- 

 szawa zbyt są oddalone, ażeby stan pogody w obu miejscach jednakowym postępo- 

 wał trybem. Nie idzie zatem, iżbym miał przeczyć możliwości i na obszarze tak 

 niezmiernym zejścia się jakiegoś zjawiska; notujemy tu nawet podług p. Wilda 

 fakt, że około 1863 r. w całem państwie rossyjskiem wystąpiła epoka małego opa- 

 du. Lecz jeśli są jakie okresy, to dla każdej pojedyńczo okolicy badane być mu- 

 szą osobno. 



Metoda zestawienia spostrzeżeń pentadami wcale nie odpowiada temu zada- 

 niu. Zdarza się, że rok jeden niezwyczajnie mokry cztery inne suche lata pokry- 

 wa z przewyżką znaczną i całą pentadę do kategoryi mokrej przenosi; tak np. rok 

 1833 najbardziej ze wszystkich mokry, chociaż poprzedzony jest przez dwa lata 

 suche i następny także suchy, (obserwacyj 1835 r. brakuje) nadaje całej grupie 

 charakter mokry. Ezecz jasna, że przy przewadze co do wielkości zboczeń 

 dodatnich, wiele lat suchych zaciera się, a rezultat będzie zależał od tego, jaki rok 

 za początek pentady weźmiemy. Zresztą ta metoda przypuszcza równą liczbę 

 zboczeń tak dodatnich jak i ujemnych, co rzadko się zdarza. Nadto do poszuki- 

 wań tego rodzaju brać należy koniecznie lata meteorologiczne od 1 Grudnia do 30 

 Listopada, w przeciwnym bowiem razie, zestawiając wypadki dla każdej pory ro- 

 ku, zespalać będziemy ze Styczniem i Lutym, Grudzień, należący do następnej zi- 

 my. Zaniedbanie tego prawidła przez p. Wilda znaczną niekiedy wytwarza 

 różnicę. 



W poszukiwaniach, dotąd przez nas przedsiębranych, przyjętą była ilość 

 opadu średnia jako kryteryjum dla wyróżniania pory suchej od mokrej i to odpo- 



