196 



DZIAŁ I. METEOROLOGU \ I HIDROGRAFIJA. 



i Hiszpanii, nad morzem Czarnem i nad pohidn. częścią morza Kaspijskiego. Tym 

 naj mniejszościom ciśnienia przeciwstają maxima: jedno na oceanie Atlantyckim 

 koło Azorów i następnie ogromna przestrzeń wysokiego ciśnienia powietrzni w Sy- 

 beryi wschodniej, które wąskim pasem aż po dolna Wołgę sięgają. Ślady miejsco- 

 wej naj większości pokazują się w Armenii i na północ, krańcu zatoki Botnickiej. 



Skutkiem takiego stanu ciśnienia atmosferycznego wytworzone u nas panują- 

 ce wiatry południowo-zachodnie przynoszą z sobą w obfitości parę z oceanu Atlan- 

 tyckiego, którą skraplają na lądzie tern skuteczniej, o ile że te prądy jako cyklo- 

 nowe posiadają dążność ku sferom górnym i pędzą do okolic o niższej temperatu- 

 rze. Gdzie te wiatry spotykają zawadę ze strony gór, które do szybszego podno- 

 szenia się powietrze wilgotne zniewalają, jak w Alpach, Karpatach, Siedmiogro- 

 dzie, w zachodniej Norwegii, wreszcie na Uralu, tam powstaje obfite skraplanie 

 się pary, a osuszone tym sposobem powietrze coraz mniej w kierunku na wschód 

 opadu wydziela. Stąd nagłe zmniejszanie się opadu na stronie zacisza,, gdzie po- 

 wietrze opuszcza się na dół, ociepla się i staje przez to suchsze, jak np. w północ- 

 no-wschodniej Szwecyi, Laplandyi, w Czechach, Węgrzech i za Uralem.. Stąd 

 i my otrzymujemy daleko mniej opadu, niż zachodnia Europa. Gdzie te wiatry 

 po drodze zasilać się mogą nową parą, jak np. szybując po nad morzem Czarnem, 

 tam, podnosząc się na góry, znowu obfity wylew sprawiają. Stąd na Kaukazie 

 Poti, podobnie jak w Alpach, odbiera I500mm opadu rocznie, gdy tymczasem nie- 

 opodal, lecz za górami położony Erywań, ani 300mm nie ma i niewiększa ilość opa- 

 du zasila zachodnie wybrzeża tego morza, jak Chersoń, Odessę. Stąd izohyety 

 (linije równego opadu) na kartach p. Wilda wielkie okazują podobieństwo na za- 

 chodnich pobrzeżach Kaukazu i Norwegii: do obu bowiem krajów dotykają od stro- 

 ny zachodniej morza, od wschodniej zaś piętrzą się góry. 



Malenie opadu w miarę większej szerokości gieogr. powstaje, jak wiadomo, 

 skutkiem zniżania się ciepłoty, a tern samem małej ilości pary w powietrzu. Toż 

 samo prawo rządzi u nas opadem w ciągu roku, jak się to wyraźnie okazuje 

 z Tab. II, gdzie krzywa, przebieg obfitości opadu z roku znacząca, uderzającą 

 przedstawia zgodność z takąż krzywą termiczną (Pam. Fiz. T. III, Tab. I): zimą 

 przy niskiej temperaturze powietrze mniej w sobie pary mieści, mamy też naj- 

 mniej wówczas opadu; z nastaniem wiosny, kiedy ląd, jak się rzekło, prędzej 

 ogrzewa się, niż morze, ubogie stosunkowo co do ilości pary i mało ogrzane po- 

 wietrze na morzu, dostając się do okolic cieplejszych, oddala się od punktu nasy- 

 cenia i mniej opadu wydaje, niżby ze wzrostu u nas ciepłoty spodziewać się można 

 było. Przyczynia się ku temu jeszcze przerzucenie się nagłe w Kwietniu kierun- 

 ku wiatru od wschodu. Przy cofnięciu się tego kierunku w Maju na zachód, ilość 

 opadu wzrasta do podwójnego, niż w Lutym rozmiaru, przy dalszem cofaniu się 

 wiatru na zachód w Czerwcu, Lipcu i Sierpniu ilość opadu coraz bardziej potęguje 

 się i dochodzi naj większości 2 d U raza przewyższającej minimum. Z kolei we 

 Wrześniu kierunek wypadkowej wiatrów zbliża się do Pd., powietrze tedy wiruje 

 w większem kole cyklonowem, przebywa Alpy, gdzie w tym czasie opad wzrasta, 

 a do nas dostaje się już znacznie osuszone, ilość więc opadu nagle się zmniejsza. 

 W Październiku kierunek wiatru posuwa się znowu ku Z., ląd stygnie prędzej niż 

 morze, gdzie para wywiązuje się w znaczniejszej niż na wiosnę ilości, a to wszyst- 



