DZIAŁ II. GIEOLOGIJA. 



Spomiędzy licznych skamieniałości tego dolnego poziomu, oznaczyłem dotych- 

 czas: Exogyra virguia (rzadka), Pleuromya excentrica, P hol a do- 

 my a Protei, Thracia incerta, Olcostephanns t r i m erus, Myti- 

 lusperplicatus, Trigonia inuricataRoem. Asta r te seguana oraz 

 R h y n c h o n e 1 1 a, Nerinea, Diceras, Exogyra, Ostrea, Modiola, Pa- 

 nopaea etc. Oprócz Olcostephanns trimerus znalezionego w Wielkiej 

 Wsi znalazłem z głowonogó w j eszcze niekompletny okaz j akiegoś perisphincta 

 płaskiego jak tektura, o wysokich skrętach, słabo się obejmujących (Barczew.) 



Wychodnie wapieni jurajskich w Orzechowie i Orzechówku pod Radom- 

 skiem, wspomniane u Puscha, których ani Michalski ani ja odnaleść nie mogli- 

 śmy, zyskują wszakże podstawę bytu następującą: szybko lasujący się wapień ki- 

 merydzki łatwo może się przed wzrokiem geologa ukryć, z drugiej zaś strony ude- 

 rza fakt, że woda do picia w Orzechowie, Orzechówku, Dmeninie i Dziepułci jest 

 zupełnie dobrą, jak woda źródlana z wapieni jurajskich tryskająca, podczas gdy 

 w Radomsku, Strzałkowie i innych miejscowościach, notorycznie na opoce kredo- 

 wej leżących, woda jest znacznie gorsza. 



W niewielkiej odległości od opisanych powyżej wapieni kimerydzkich przy 

 Burzeninie i Wielkiej Wsi, spotykamy w stropie szereg pagórków, złożonych z si- 

 wej i tłustej gliny plastycznej, zawierającej radę żelazną i nieco lignitu. Pas tych 

 glin przechodzi przez Strumiany i Dąbrowę do Zborowa. Położenie ich zupełnie 

 analogiczne do wirgatowych warstw Tomaszowskich, oraz podobny skład litologi- 

 czny każą nam je uważać za ogniwo współrzędne z poziomem Perisphinctes 

 yirgatus, jakkolwiek dotychczas skamieniałości w nich nie znaleziono. Gliny 

 trzeciorzędowe poznańskie, które jedynie jeszcze wątpliwości pewne wywołaćby 

 mogły, nie sięgają nigdzie tak wysoko nad poziom morza, przy tern leżą poziomo, 

 wypełniając kotliny pomiędzy starszemi utworami, tutaj zaś pas siwej gliny wy- 

 raźnie znajduje się w związku tektonicznym z jurajskim pasmem wapiennem, wia- 

 domem zaś jest, że w wyniesieniu pasma krakowskiego młodsze od neokomu war- 

 stwy udziału nie brały. Te same gliny widzieliśmy w Dmeninie, znamy podobne 

 utwory z okolic Przedborza, Małogoszczy, a nawet w regestrze szybu Szczerba- 

 kowskiego nad Nidą, nad wapieniami jurajskiemi pokład siwej gliny znaleziono. 

 Analogija z warstwami wirgatowemi jest zupełną, a jednostajność składu litolo- 

 gicznego tej warstwy, przykrywającej na całej przestrzeni warstwy exogyrowe 

 i stanowiącej pokład piaskowców dolno kredowych nad Pilicą i Wartą, potwier- 

 dza bardziej jeszcze nasze przypuszczenie, że gliny te, gdziekolwiek one wystę- 

 pują na granicy jury i kredy, do poziomu Perisphinctes yirgatus zaliczyć 

 należy. 



Największą powierzchnię zajmują w regijonie mapy naszej utwory dyluwi- 

 jalne i alluwijalne. 



Na najwyższych miejscach pomiędzy Eadomskiem a Wieluniem, Lututowem, 

 Wieruszowem i Praszką, leży żółta glina piaszczysta z głazami narzutowemi i na- 

 leżąca do górnego dyluwijum, oraz pagórki żwirowe z okresu polodowcowego po- 

 chodzące; na wapiennych skałach lewego brzegu Warty, rospostarły się warstwo- 

 wane piaski dylu wij alne okresu między lodnikowego. Takie same piaski widzimy 

 na północ Wielunia ku Kaliszowi, Sieradzowi i Warcie, 



