J. SIEMIRADZKI. SPRAWOZDANIE Z KADAN GIEOLOGICZNYCH. 



9 



Na niskiej równinie w okolicy Kalisza, Błaszek, Koźminka, w pobliżu Zło- 

 czowa i Unikowa, na lewej stronie Warty na zachód Osiakowa i Rychłocic, oraz 

 w wielu miejscach w okolicy Brzeźnicy i Radomska, żyzną glebę tworzy dolna, 

 margiowa glina dyluwijalna pierwszego okresu lodowcowego, a w miejscach naj- 

 niższych tworząc dno bagien w okolicy pomiędzy Brzeźnicą, Radomskiem i Wida- 

 wą, siwy ił, stanowiący najniższy poziom północnego dyluwijum. 



Najnowsze utwory alluwijalne, złożone z piasków lotnych lub torfowisk, 

 widzimy w dolinie Warty, Widawki i Prosny, połączone ze sobą przez system sta- 

 rych łożysk rzecznych, z których jedno przechodzi nieco na północ Wielunia, dru- 

 gie zaś na południe Złoczowa; trzecie stanowi dolina Liswarty. 



Wszystkie utwory alluwijalne w granicach naszej mapy są pozostałością 

 najstarszego koryta Wisły, która podczas drugiej epoki lodowcowej, zatamowana 

 pod Puławami, skierowała się korytem Pilicy i jej dopływu Luciąży (od Sulej o- 

 wa) do łożyska Widawki i Warty. 



Kilka przekrojów lepszych wyjaśni stosunki uwarstwienia pokładów dylu- 

 wijalnych: 



Na łąkach dóbr Dubidze i Kruplin pod m. Brzeźnicą w pow. nowo-radoni- 

 skim, przy kopaniu rowów odsłonił się ciemno-siwy, nadzwyczaj zwarty, nieprze- 

 puszczający wody ił piaszczysty, na powietrzu żółtą przybierający barwę. W ile 

 tym znajdują się nieliczne głazy narzutowe północnego pochodzenia, oraz niekie- 

 dy bryły lignitu, również naniesione, prawdopodobnie z warstw neokomskich po- 

 chodzące. Iłu tego do głębokości 6 metrów świder nie przebił. 



Warstewka piasku i żwiru przedziela ił siwy od dolnej gliny dyluwijalnej, 

 ciemnej, marglowej, łupiącej się pryzmatycznie i przeciętej białemi żyłkami 

 marglu. 



Kilkocalowa warstwa piasku i żwiru, której w wielu miejscach brak, prze- 

 dziela ten poziom od żółtej, piaszczystej gliny lodowcowej górnego dyluwijum, nie- 

 zawierającej prawie nigdy głazów wapiennych, ani też ułamków skał pobliskich, 

 jak to ma miejsce w dolnej glinie. Ściany dolin w tej glinie wyżłobionych są lek- 

 ko spadziste, podczas gdy w dolnej glinie zawsze bywają one pionowe. 



Obok lasu przy folwarku Jedlnia, na szczycie wzgórza w folwarku Karoli- 

 nów,' wykopano studnię 35 łokci głęboką, która przebiła 1 0 łokci górnej gliny żół- 

 tej i 10 łokci dolnej gliny, przedzielonych grubym pokładem warstwowanych pias- 

 ków. Dno studni tworzy siwy ił dolnego dyluwijum. 



W okolicy, zajętej przez górną glinę piaszczystą, wszystkie mniejsze kotliny 

 i zagłębienia wypełnia piasek. 



W pobliżu wychodni skał wapiennych dyluwijum górne ustępuje miejsca 

 żwirom z domięszką okruchów miejscowej skały (np. wzgórza żwirowe przy Kieł- 

 czygłowie, Działoszynie, Skąpej i t.d). 



Na lewym, urwistym brzegu Warty w miejscowości zwanej Łyki, o pół mili 

 powyżej Ogrobli położonej, odsłania się bardzo pouczający przekrój warstw dylu- 

 wijalnych: 



górna glina lodowcowa 3' 



żwir i gruby piasek nieprawidłowo warstwo wany 15' 

 brunatna glina lodowcowa dolna marglowo-piaszczysta— 15' 



Pam. Fizyj. Tom IX. 



Dział II. -2 



