14 



DZIAŁ II. GIEOLOGIJA. 



w miejscach tych zaaleść można opal zwyczajny. Na wielkiej mapie gieologicz- 

 nej odnoszącej się do powyższego dzieła, Staszic wskazuje też i kilka obnażeń 

 granitów na Wołyniu w pobliżu rzek Uszy, Teterowa, Myki i Hniłopiatu, lecz 

 wskazówki te są bardzo niedokładne. 



W roku 1830 E. Eichwald 2 ) podał bardziej szczegółowy opis granitów, wy- 

 stępujących na brzegach rzeczek Norynia, Teterewa i Kamianki. Autor odróżnia 

 tu dwa typy granitu: jeden bardzo bogaty w mikę i kwarc, drugi, w którym prze- 

 waża feldspat czerwony i kwarc, mika zaś znajduje się w bardzo małej ilości (No- 

 ry ńsk). Eichwald przytacza ciekawe szczegóły, dotyczące dwu minerałów do 

 składu ich wchodzących. W granitach Żytomierza zdarzają się, w r edług niego, 

 pokłady talku (Talkerde), w którym znajdują się granity w dodekaedrach „wielko- 

 ści głowy dziecka". W turmalinowym znowu granicie, w okolicach Korca, znaj- 

 dował on pięknie wykształcone kryształy turmalinu na cal grube i kilka stóp dłu- 

 gie (Die zolldicken Schorlkrystalle sind oft mehrere Fuss lang). Nieubliżając 

 uznanej powadze naukowej Eichwalda, dodam jednak, że szczegóły te, ze względu 

 na swą nadzwyczajność wymagają sprawdzenia. 



"W tymże czasie A. Andrzej owski w Rysie botanicznym 3 ) wymienia kilka 

 miejscowości, w których pokazuje się granit. Tenże autor w 20 lat później 4 ) 

 oznaczył dokładniej obnażenia granitu nad rzekami Tłuczą, Korczykiem i innemi. 

 Najdokładniejszy stosunkowo opis granitów wołyńskich znajdujemy w pracy prof. 

 Eeofiłaktowa 5 ), obejmującej skały wybuchowe trzech guberni: Kijowskiej, Wo- 

 łyńskiej i Podolskiej. Autor, podobnież jak Eichwald, podzielił granity tych 

 ziem na 2 grupy: do pierwszej zaliczył granit szary, zawierający w swym składzie 

 dużo miki, ortoklaz, kwarc i granat; do drugiej — granit czerwony, składający się 

 z czerwonego ortoklazu, zielonego oligoklazu, kwarcu, małej ilości miki i horn- 

 blendy. Inne skały wołyńskie nie były autorowi znane. W powyższej charakte- 

 rystyce znalazły opis granity, występujące nad rzekami Horyniem, Tłuczą, Tete- 

 rewem, Irną ; Kamianką i Korczykiem. 



Oto cała literatura gieologiczna, odnosząca się do skał wybuchowych wo- 

 łyńskich w ogólności i do granitów wszczególe. Posiada ona obecnie znaczenie 

 zaledwie historyczne. Nowe prace, oparte na badaniach mikroskopowych, doty- 

 czą wyłącznie tylko dwu skał: t. zw. labradorytów i wolynitu i dlatego przy opi- 

 sie tych skał będą przytoczone. 



Na tern zaś miejscu wypada powiedzieć kilka słow o „Mapie gieologicznej 

 Wołynia" G. Ossowskiego. Na mapie tej, bardzo starannie wydanej 6 ), wskazał 



} ) Carta Geologica totius Poloniae, Transilvaniae etc. per St. Staszic. Anno 1806. 



2 ) Naturhistorische Skizze von Lithauen, Yolhynien und Podolien. Wilno, 1830, str. 4 i 5. 



3 ) Rys botaniczny krain zwiedzonych w podróżach między Bohem i Dniestrem od Zbrucza 

 aż do morza Czarnego. Wilno, 1823 i 1830. 



4 ) Remarąues sur les terraines plutoniąue du Sud-Ost de la Russie, w Bulletin de 1. Societe 

 des Nat. de Moscou, 1850, XXIII. 



5 j .,0 kristalliczeskich porodach gubernij: kijewskoj, wołynskoj i podolskoj - i „Trudy ko- 

 missii dla opisanja gubernij kiewskago uczebnago okruga u , Kijów 1851, 



6 ) Mapa gieologiczna Wołynia> wydana przez Działo wskiego. Paryż, 1880, 



