22 



aZIAŁ II. GIEOLOGIJA. 



III. Rodzina gabra i norytów. 



I. Noryt olrwinowy. 



(Tak zwany labradoryt). 



Tak zwane labradoryty, występujące we wsi Kamiennym Brodzie, gub. Ki- 

 jowskiej, posiadają głośną sławę ze swej pięknos'ci, zasadzającej się na prześlicznej 

 grze barw, którąto własność posiada główny składnik skały — feldspat. Natura 

 jednak petrograficzna skały tej nie jest jeszcze dotychczas dokładnie zbadaną, 

 a odnosząca się do niej literatura nie jest wolną od sprzeczności. Pierwszy skałę 

 tę opisał Segeth 10 ) w r. 1840 pod nazwą syjenitów i dokonał rozbioru chemicznego 

 jej feldspatu; prof. Feofiłaktotu n ) na podstawie znalezionego w niej hyperstenu, 

 nazwał skałę tę hyperstenitem, a Barbot cle Mami 12 ) poprostu skałą labradorową. 

 Opisu mikroskopowego feldspatu skały dokonał Schrauf a dyjallagu Tarasenko u ). 

 Ten ostatni określił labradoryty Kamiennego Brodu, jako skały, należące do ro- 

 dziny gabra. 



Co się tyczy labradorytów wołyńskich, to odkrył je i opisał po raz pierwszy 

 G. Ossowski 15 ) w r. 1865, a niektóre z nich (Horoszki) pod mikroskopem zbadał 

 Chruszczow ,6 ), zaliczając je też do rodziny gabra. Tenże autor w roku 1888 napi- 

 sał obszerniejszą pracę n ) mikroskopową, w której zbadał bardzo szczegółowo i do- 

 kładnie labradoryty wołyńskie z kilku miejscowości pod ogólną nazwą perty <tofir 'ów. 

 Praca ta zawiera jednak w sobie kilka nader oryginalnych uwag, na które nie 

 łatwo można się zgodzić, o czem powiemy niżej. 



Okazy labradory tu, na podstawie których jest sporządzony opis niżej podany, 

 zebrałem we wsi Turczynce nad Irszą. We wsi tej, na przeciwległym (prawym) 

 brzegu rzeki, w lasku istnieją zarzucone obecnie łomy labradorytu, wskutek czego 

 można było wziąć okazy stosunkowo świeże. 



Labradoryt z Turczynki jest to skała barwy jasno -popielatej, przybierającej 

 niekiedy odcień ciemniejszy, złożenia gruboziarnistego. Oddzielne ziarna pla- 

 gioklazu dochodzą nieraz długości jednego cala, są przeto znacznie mniejsze od 

 osobników plagioklazu z Kamiennego Brodu, różniąc się jeszcze więcej od tych 

 ostatnich jasnem zabarwieniem, a wskutek tego i bardzo nieznaczną i słabą grą 

 barw na płaszczyznach oo P oo. Prócz piagioklazu, bardzo łatwo dostrzedz można 

 gołem okiem drugi główniejszy składnik skały, hypersten, w ziarnach znacznie 



ł0 ) Journal fiir Prakt. Chemie, 1840, str. 253. 

 n ) Ramelsberg. Handb. d. MineralcL, str. 564. 

 ,2 ) 1. c. str. 22 i 23. 



") Zap. Peterb. Min. Obszcz. 1869, str. 351 i 1872, str. 52. 

 u ) Sitzb. d. K. Ak. d. Wiss. z. Wien, tom. LX, str. 996. 



,5 ) Zap. Kiew. Obszcz. Jestiestw.; t. VIII, str. 145—172. O labradorytach na Wołyniu. Spra- 

 wozd. Kom. fiz. Krak. Ak. Urn. t. XIII, str. 224. 



16 ) Buli. d. 1. Soc franę. d. Min. 1886, str. 250—258. 



17 ) Beitrage z. Petrographie Volhyniens u. Eusslands; Tschermaks Min, u. Petr. Mitth. 1888 

 Bd. IX. Heft VI str. 470—528. 



