24 



DZIAŁ II. GIEOLOGIJA. 



Hypersten. z własności chemicznych należy do hyperstenów glin posiadają- 

 cych Według Rammelsberga 2 2 ), z rozbioru chemicznego (Nr. XIV), można dlań 

 obliczyć wzór następujący: 19 ) / 3MgSi 0 3 \ 



| FeSi 0 3 I 



f Fe(Al)0 3 ), z którego się pokazuje, iż minerał 

 ten posiada w składzie swym część alkalijów, krzemionką nienasyconych. Naj- 

 prawdopodobniej część Fe w FeSi 0 3 zastąpioną jest glinem, nadmiar zaś tlenku 

 żelaza należy niewątpliwie do wielkiej ilości wrostków magnetytu, zawartych 

 w hyperstenie. Przekroje tego ostatniego pod mikroskopem posiadają wogóle po- 

 stać źle wykształconych kryształów, lub też mniejszych okrągławych ziarn. Rza- 

 dziej jednak hypersten w postaci długich warstewek jest wciśnięty pomiędzy ziarna 

 feldspatu, lub też się znajduje pomiędzy kilku jego ziarnami w kształcie zaokrąglo- 

 nego ziarna. Znamiona: proste znikanie światła, silny pleochroizm (od czerwona- 

 wego do jasno-zielonego). W świetle przechodzącem posiada barwę czekoladową 

 od wielkiej ilości zawartych w nim igiełek magnetytu, ułożonych równolegle od 

 płaszczyzny głównej łupliwości. Niekiedy w hyperstenie zdarzają się bardzo du- 

 że ziarna magnetytu, i to wtedy naokoło nich znikają drobne charakterystyczne 

 igiełki (Tab. II, 1). Minerał ten przechodzi w biotyt, posiadający bardzo silny 

 pleochroizm; przejście widać dokładnie (Tab. I, 2), albowiem oddzielne ząbki bio- 

 tytu na podobieństwo palców wciskają się w masę hyperstenu. Bardzo charakte- 

 rystyczną cechę tego minerału stanowi powłoka substancyi o złożeniu włókni- 

 sto-promienistem matowo-białego koloru, która stale otacza większe ziarna hyper- 

 stenu i na przekrojach ich tworzy pierścieniowatą obwódkę. Substancyja ta przy po- 

 większeniu do czterystu razy, składa się z obłych włókien, niekiedy rozgałęziających 

 się i silnie załamujących światło (Tab. II, 2). Przy skrzyżowaniu nikoli niekiedy 

 oddzielne części, złożone z kilkunastu włókien obłych, gasną jednocześnie z są- 

 siednim pasem bliźniaczym feldspatu, a wrostki, igiełki tego ostatniego przechodzą 

 nieraz w tę sarnę promienisto- włóknistą substancyja. Stąd wynika, że należy ona 

 do feldspatu, jest jego pochodną (derywatem), utworzoną przez ciśnienie i przeobra- 

 żenie się chemiczne przyległego feldspatu. 



Oliwin, trzeci główny składnik skały, zdarza się rzadziej od hyperstenu 

 w równie dużych ziarnach. Barwę ma jasno-oliwkową; w szczelinkach bardzo 

 licznych i przecinających ziarno w różnych kierunkach przechodzi w serpentyn, 

 przyczem wydziela się magnetyt, obficie w tych mniejszych i większych szczelin- 

 kach dostrzegany. Prócz tego wrostki płynów w porach leżących sznurkami 

 z nieruchomą libellą. Oliwin na brzegach przechodzi bardzo wyraźnie w biotyt 

 i, również jak hypersten, posiada wyżej opisaną powłokę substancyi promienno- 

 włóknistej (Tab. 1, 1). 



Magnetyt i ilmenit trafia się dość rzadko w ziarnach nieprawidłowo wycia- 

 gniętych, lub zaokrąglonych. 



Apatyt występuje w kryształach stosunkowo do zwykłych rozmiarów (np. 



18 ) Mineralchemie, sti\385. 



as) Zaliczając MnO do FeO, a CaO do MgU 



