26 



DZIAŁ III. BOTANIKA. 



dyją i Wielka Brytanija. Na wschód z Ukrainy północna granica zasiągu posuwa 

 się do ziemi dońskich kozaków i do Kaukazu. Granica południowa wkracza do 

 Afryki. 



U nas czarnuszka polna niezbyt często się spotyka, widziałem jednak pod 

 Sandomierzem na Pieprzowych górach pólko żwirowate, na którem gęściej rosła 

 czarnuszka polna, niż zboże. (Pamiętnik Fizyjograficzny, tom VII). 



Gatunek ten wzmiankował Gilibert w Grodnie. Tak daleko ku północy nie 

 posuwam granicy, tylko długość i szerokość geograficzną Grodna w tablicy sche- 

 matycznej naznaczam ze znakiem (?), bo niewiadomo, czy tam czarnuszka prze- 

 trwała 100 lat, które upłynęły od czasu Giliberta. 



Czarnuszka damasceńska, Nigella da masce na L. Koślina nadśród- 

 ziemnomorska, w południowej części przestrzeni naszą mapą objętej często dzi- 

 czeje. 



Czarnuszka uprawna, Nigella sativa L. Roślina południowa, u nas ho- 

 dowana; w południowej części przestrzeni mapą objętej często dziczeje. 



68. Orlik pospolity , Aguilegia vulgaris L, rośnie prawie na całej 

 przestrzeni mapą objętej, ale na Ukrainie, w Inflantach i Kurlandyi bardzo rzadki. 

 Najwięcej go rośnie w niektórych okolicach zachodniej Litwy. 



Granica północna zasiągu przecina Wielką Brytanija, Skandynawiją, Fin- 

 landyją, północną Rosyją i Syberyją. Przed kilkunastu laty granica ta została 

 wyrysowana dla Rosyi (Gobi) w taki sposób, że z Finlandyi spuszcza się do gu- 

 berni nowogrodzkiej, skąd wykręciwszy się na wschód podąża przez gubernię 

 wołogocką, wiacką i permską do Syberyi. Obecnie po znalezieniu orlika na 

 dwu stanowiskach w guberni ołonieckiej (Gunter), liniją graniczną wypada 

 kreślić z Finlandyi w prostym kierunku ku wschodowi, bez nowogrodzkiego za- 

 krętu. Granica południowa, zacząwszy od półwyspu Iberyjskiego, przebiega 

 przez Europę do morza Czarnego, pozostawiwszy Grecyją i Turcyją za zasiągiem. 

 W jakim kierunku granica południowo-wschodnia przecina Rosyją i czy wkracza 

 aa wschodnią część naszej mapy, nie umiem sobie jasno zdać sprawy. W spisie ro- 

 ślin Orła nie jest orlik wzmiankowany; w guberni kałuskiej wymieniony jako ro- 

 ślina zdziczała; a w guberni tulskiej i tambowskiej (Wiaziemski), dalej ku 

 wschodowi posuniętych, ma rosnąć dziko. 



69. Orlik gruczohwaty, Aąilegia glutinosa Fisch, Aq. transilya- 

 nica Schur, Aq. alpina Bmg, rośnie w Europie tylko we wschodnich Wę- 

 grzech, w Siedmiogrodzie i na Bukowinie. Drugi oddzielny zasiąg nierównie 

 większy w Syberyi. 



70. Ostróżka zbożowa, Delphinium Consolida L, rośnie na całej prze- 

 strzeni mapą objętej, wszędzie pospolita. W północnej Litwie trafia się forma 

 mała jednok wiato wa, na Ukrainie wyrastają ogromne krzaki. 



Północna linija graniczna pozostawia za zasiągiem Wielką Brytanija, Norwe- 

 giją, północną Szwecyją, większą część Finlandyi i kawał północnej Rosyi. Na 

 południu Europy tylko Grecyja do zasiągu nie należy. Ostróżka zbożoiua za Ural 

 nie przekracza. 



71. Ostróżka tuąskolistna, Delphinium h y b r i d u m S t e p h, na przestrze- 

 ni naszą mapą objętej dotąd dostrzeżona tylko na zamkowej górze w Bieczu (Ko- 



