120 



DZIAŁ III. BOTANIKA. 



Pierwszym z polskich botaników, który obok roślin kwiatowych zwrócił się 

 i do roślin zarodnikowych, a więc i do mchów— był proboszcz ciechanowiecki ks. 

 Krysztof Kluk (1739 — 1796). W swoim Dykcyjonarzu roślinnym *) przytoczył 

 on opisy 72 gatunków i jednej odmiany (podług dzisiejszego układnictwa), czyli 

 przeszło czwartą, część obecnej naszej flory mchów. Niezbyt to wielka ilość, 

 zważywszy, że nawet liczba 291, przedstawiająca ilość gatunków do ostatniej 

 chwili w kraju zebranych, również jest jeszcze dość daleką od rzeczywistości. 

 Nie zmniejsza to jednak wcale zasług Kluka, jeżeli weźmiemy pod uwagę, że on 

 u nas pierwszy musiał torować sobie drogę w dziedzinie poprzednio nieuprawianej. 

 Zresztą kilkakrotne przedruki wspomnianego Dykcyjonarza wymownie świadczą 

 o jego ówczesnej wartości, a zarazem jakże surowy wydają sąd na nas, którzy od 

 czasu wyjścia na świat ,.Morae polonicae" J. Wagi (1847) nie możemy się zdobyć 

 na jedno chociażby wydanie jakiego w tym rodzaju podług dzisiejszych wymagań 

 opracowanego podręcznika. 



Lecz zajrzyjmy jeszcze do starego Dykcyjonarza, gdyż pod powłoką starej, 

 z trudem nieraz odczytać się dającej synonimiki spotkamy kilka większych rzadkości. 

 Takiemi są np. nieznalezione więcej przez nikogo w Królestwie: krzywoszczeć torfo- 

 wy (C a m p y 1 o p u s t u r f a c e u s), mszar nastroszony (P a 1 u d e 1 1 a s q u a r- 

 r o s a), łuskolist najeżony (Antitrichia curtipendula), otulnik bezszcze- 

 cinowy (Cryphaea heteromalla). Szkoda tylko, że autor nie podał przy 

 nich żadnych stanowisk, wiele bowiem przez to straciły na wartości. Niewiado- 

 mo nawet, czy Kluk znalazł je w granicach Kongresówki: zbierał bowiem rośliny 

 zarówno w byłem województwie Podlaskiem, Mazowieckiem, jak i w pobliższych 

 częściach Litwy (1. c. 1. 1, str. III). 



Nieco później od Kluka badał u nas roślinność zarodnikową Jan Emanuel 

 Glilibert (1771 — 1814), podówczas profesor szkoły lekarskiej w Grodnie i spis ze- 

 branych przez siebie roślin zamieścił we: Flora litlmanica inchoata swe enumeratio 

 plantarum quas circa Grodnam collegit et cleterminamt J.E. Gilibert. Lugdunil785 **). 

 Autor wymienia tam około 65 gatunków mchów, zebranych wraz z innemi rośli- 

 nami w latach 1771 — 1781 przeważnie w okolicach Grodna w promieniu sześcio- 

 milowym (niewiele stosunkowo z tej liczby pochodzi z bardziej zachodnich części 

 Polski, oraz okolic Wilna ***). Ponieważ wschodnia granica dzisiejszego powia- 

 tu augustowskiego przechodzi pod Grodnem w odległości zaledwie trzech wiorst 

 przeto przeważna część zebranych przez Giliberta mchów, była też niezawodnie 

 znalezioną w granicach Królestwa. Które atoli z przytoczonych gatunków do 

 flory jego nie należą, podobnież jak i u Kluka, z przyczyny że obaj bliżej określo- 

 nych stanowisk nie podają, orzec zgoła niepodobna. Prócz tych 65 gatunków 

 z okolic Grodna wymienionych we wspomnianem dziele Giliberta, wypisałem 



*) Warszawa 1786 --1*88. 'Tomowi 



**) Pierwsze wydanie tego dzieła wyszło u nas w Polsce, mianowicie zeszyty I, II, III 

 W Grodnie (1781), a IV i V w Wilnie (1782). 



***) Fere omnes crescunt in agro Grodnensi. Remotiores praeter paucas Polonicas aut 

 Yilfteńses fuerunt collectae ad distantiam sex milliarium. 



