126 PZIAJ- III. BOTANIKA. 



MCHY. MUSCI. , 

 (Mnsci frondosi ifedw. Mchy liściaste). 



Eośliny mchowe (M u s c i n e a e) czyli inaczej mszaki (B r y o p h y t a) dzielą 

 się na dwie duże gromady: wątrobowców i mchów. Cechy dwu tych gromad da- 

 dzą się w krótkości streścić w sposób następujący: 



1. Wątrobowce (Hepaticae). Formy plechowe i łodygowe (liściaste). 

 Zarodnia pęka zazwyczaj od wierzchołka ku nasadzie na 4 (rzadko 2) klapki, 

 rzadziej otwiera się zupełnie nieprawidłowo, czemu sprzyjają tak zwane sprężyce 

 (długie wrzecionowate komórki opatrzone śrubowatemi zgrubieniami). Dolna 

 część" rodni (narządu żeńskiego) nie ginie, lecz pozostaje zwykle w nasadzie za- 

 rodni lub jej trzoneczka jako tak zwany czepiec (calyptra). 



2. Mchy (Mus ci). Formy tylko łodygowe (w dwa lub więcej rzędów 

 ulistnione). Zarodnia otwiera się pospolicie przez odpadnięcie wieczka (oper- 

 culum), daleko rzadziej przez pęknięcie samej puszki. Sprężyć niema. Środ- 

 kiem zarodni przechodzi w kierunku jej długości oś (co lunie la). Górna część 

 rodni t. j. narządu żeńskiego zostaje wniesioną w górę wraz z zarodnia (puszką), 

 którą pokrywa mniej lub więcej głęboko w postaci czepca (calyptra). 



Gromada mchów jest daleko liczniejsza i nierównie obficiej na całej kuli 

 ziemskiej rozprzestrzeniona aniżeli gromada wątrobowców. W Europie po- 

 dług Schimpera *) znajduje się około 900 gatunków mchów, z których na Króle- 

 stwo Polskie przypada około 291, kiedy liczba zebranych u nas wątrobowców 

 dziś dopiero do 71 **) dochodzi. Pomimo to mchy nie przedstawiają takiej roz- 

 maitości pod względem budowy wewnętrznej, ani też ogólnego wyglądu, jak wą- 

 trobowce: wszystkie bowiem są zbudowane podług jednego mniej więcej wzoru. 



Pędy mchów przedstawiają się w postaci wyraźnych łodyg, okrytych całemi 

 liśćmi, kształtu zazwyczaj podłużnego, w przeciwstawieniu do wątrobowców, po- 

 siadających liście dość krótkie a szerokie, często rozmaitemi wcięciami opatrzone. 

 Najbardziej jednak przyczynia się do ujednostajnienia budowy mchów brak 

 wśród nich form plechowych. Me trzeba atoli zbytnio przesądzać tych słów, 

 gdyż bardzo wiele mchów posiada tak znamienny wygląd, że kto je raz określił 



*) W. Ph. Schimper. Synopsis muscormn europaeorum. . Stuttgartiae 1876. 



**) W tej liczbie cztery nowe nabytki odnalezione na wycieczkach roślinniczych w r. 1889, 

 mianowicie Mast igobryum t r ilobatum (Mokre i Piekło pod Niekłanią w powiecie 

 Końskim), Fossombronia cristata (Częstochowa), Aneura pinnatifida 

 (Dzierzązna w pow. gostyńskim) oraz B i c c i a ciliata (Św. Krzyż). 



