FR BŁOŃSKI. CONSPECTUS MUSCORUM POLONIAE. 



127 



i dobrze się im przyjrzał, ten pozna je później na pierwszy rzut oka bez uciekania 

 się do drobnowidza oraz podręczników. Ogólny zaś wygląd mchów zależnym jest 

 głównie od położenia i sposobu rozgałęzienia ich pędów. Pędy leżące i obficie 

 rozgałęzione zupełnie inaczej się przedstawiają, aniżeli pojedyncze i prostostojące; 

 brak lub obecność puszek na dłuższych lub krótszych szczecinach osadzonych 

 przyczynia się niemniej do nadania wybitnego wyglądu rozmaitym gatunkom. 



Wielkością mchy wogóle górują nad wątrobowcami, chociaż niebrak i wśród 

 nich drobnych, obdarzonych łodyżką zaledwie kilka milimetrów długą; dość 

 wspomnieć tu o bródkach (Phas cum), pionku ie (Pottia), bezliście (B u x b a u - 

 mi a) i t. p. niemówiąc już o takich, yakjętniczek (Ephemerum), które w posta- 

 ci delikatnej zielonej pleśni okrywają miejsca muliste. Są to jednak tylko jed- 

 nostki; większość posiada pędy daleko dłuższe, rosnące w zbitych lub luźnych 

 darniach, pospolicie wszędzie spotykanych i dobrze każdemu znanych. 



Pomimo nieprawidłowego jednak napozór i nader rozmaitego sposobu roz- 

 gałęzienia, pomiędzy mchami dają się odróżnić dwie przyrodzone grupy: mchy 

 wierzchołkozarodnioiue (musci acrocarpi)i mchy bocznozarodniowe (m u s c i p 1 e u- 

 rocarpi). U pierwszych, wzrost pędów kończy się zwykle wraz z powstaniem 

 na ich wierzchołkach narządów żeńskich. Jeżeli mech jest przytem jednoroczny, 

 to po dojrzeniu zarodni wkrótce obumiera. U wieloletnich wskutek zatrzymania 

 się wzrostu pędu głównego, powstaje pod jego wierzchołkiem gałązka boczna, 

 która rosnąc dalej przyjmuje położenie i wygląd głównego pędu; na niej więc 

 w drugim roku rozwijają się narządy żeńskie. Z pośród krajowych mchów więk- 

 sza część przypada właśnie na mchy wierzchołkozarodniowe. Wyróżniają się 

 one z pośród całej gromady już całym ogólnym wyglądem, gdyż łodygi ich są 

 najczęściej pojedyncze, prostostojące, zakończone puszką na krótszej lub dłuższej 

 szczecinie osadzoną i rosną w postaci dość ścisłych p o dusz e czk o w aty cli darni. 

 Jako przykład może służyć płonnik pospolity (P o 1 y t r i c h u m commune), obfi- 

 cie po lasach nieco wilgotnych i na sapiskach rosnący, który bardzo łatwo poznać 

 po stosunkowo dużych pięknie zielonych liściach, do jałowcowych podobnych, 

 oraz dużych puszkach na długich czerwonawych szczecinach osadzonych i zamło- 

 du rodzajem włosistego kapturka okrytych. Kto zaś nie zna tego pospolitego 

 mchu, ten niech bliżej przypatrzy się zielonemu kobiercowi, okrywającemu słomia- 

 ne strzechy, lub stare dachy gontowe i parkany, a znajdzie tamj niewątpliwie 

 zęboróg pospolity (Cerato d o n purpurę as), zwójek wsiowy (Bar bul a rura- 

 1 i s), prątnik srebrzysty (B r y u m a r g e n t e u m). kilka gatunków szurpka (O r tli o - 

 trich um), a może i inne jakie rzadsze gatunki mchów wierzchołkozarodniowych. 

 Wszystkie inne mchy o pędach najczęściej po podłożu rozesłanych i mniej lub 

 więcej obficie (często pierzasto) rozgałęzionych, rosnące w darniach dość luźnych 

 i pulchnych, rozmaicie poplątanych, u których na szczecinach spoczywające pusz- 

 ki stoją zwykle po bokach pędów w kątach gałązek lub liści, należeć będą do 

 mchów bocznozarodniowych. Rozumie się, że wskutek takiego położenia narzą- 

 dów żeńskich (a więc i puszek), powstawanie ich nie wpływa bynajmniej na 

 wzrost łodygi i jej rozgałęzień. Te właśnie mchy widzimy najczęściej, a przy- 

 najmniej w największej obfitości, w postaci rozległych nieraz kobierców na łąkach 

 i w lasach, z niemi też (a osobliwie z rokietem pospolitym— H ypnum Schrebe- 



