128 



DZIAŁ III. BOTANIK. A 



ri) spotykamy się i w zimie, rzuciwszy przypadkiem wzrokiem na zielony rąbek 

 roślinności, zamkniętej pomiędzy podwójnemi oknami naszych mieszkań. 



Korzonki czyli kosmici (rhizoidae) rozwijają się u mchów jednocześnie 

 z wzrostem łodygi, w późniejszych jednak okresach ich życia mogą się stać nie- 

 kiedy zhytecznemi i wtedy zanikają, jak np. u torfowców (Sph ag nura) lub nie- 

 których rokietó w (Hypnum). Wogóle jednak pozostają one i nadal w nasadzie 

 pędów, chociaż mogą dochodzić prawie do samego wierzchołka w postaci gęstej 

 czerwonawej lub rudawej kutnerowatej plecionki (np. Hypnum filicium, 

 Grymnocybe pa lustr is). Kosmki te służą w części dla utrzymania spójno- 

 ści darni i przytwierdzenia jej do podłoża, w części dla podtrzymania ciągłej wil- 

 goci, nieodzownej dla jej wzrostu. 



Liście mchów są bezogonkowe i całe, nie mogą więc już dla tego samego 

 przedstawiać takiego szeregu rozmaitych form jak wątrobowce. Kształt ich by- 

 wa rozmaity, począwszy od jajowato-okrągławych (np. u merzyka kropkowanego 

 Mnium punctatum) aż do szydło waty ch (np. u widhząbka Dicranella, 

 potłumka Weisia i t. p.). Zresztą krańcowe te formy spotykamy jedynie 

 u mchów wierzchołkozarodniowych. Liście mchów bocznozarodniowych są za- 

 zwyczaj mniej więcej jajowato podłużne lub lancetowate, t. j. w nasadzie szersze 

 i w krótszy lub dłuższy wierzchołek się zwężające. Brzeg liścia bywa albo cały, 

 bez żadnych wcięć (są to liście całobrzegie) albo też mniej, lub więcej zagięty 

 lub zawinięty. Wierzchołek liścia, przedstawiający znamię dość ważne przy 

 określaniu, może być bardzo rozmaity: już to zaokrąglony lub tępy, już to lance- 

 towaty lub szydło waty. U mchów wierzchołkozarodniowych bywa on nieraz za- 

 kończony gładkim lub piłkowanym, rozmaitej długości, bezbarwnym najczęściej, 

 cierniem, stanowiącym zazwyczaj przedłużenie żeberka liściowego. To ostatnie 

 przedstawiające się w postaci wielowarstwowej wiązki komórek, nadzwyczaj dłu- 

 gich i cienkich, i znajdujące się u większości mchów, przebiega od nasady liścia 

 w kierunku jego wierzchołka, kończąc się na rozmaitej wysokości lub dopiero 

 w samym wierzchołku. Powierzchnia liścia może być albo gładka albo też jak 

 np. u tujowca (Thuidium) lub zwiślika (Anomodon) pokryta stożkowatemi 

 brodaiueczkami (p a p i 1 1 a e), rzadziej blaszkowatemi wyrostkami (1 a m e 1 1 a e), prze- 

 biegaj ącemi prostopadle wzdłuż liścia po górnej jego powierzchni (np. upłonnika, 

 P o 1 y t r i c h u m). Tkanka liściowa składa się zwykle z j ednej warstwy komórek 

 i tylko u niektórych mchów wierzchołkozarodniowych (np. u modrzaczka siwego 

 L e u c o b r y u m g 1 a u c u m) j est kilko warstwowa. Kształt komórek mimo swej 

 różnorodności jest tak stały, że stanowi oardzo ważne znamię wielu rodzajów 

 a nawet rodzin. Odróżniamy zazwyczaj dwa pierwowzory komórek: komórki 

 miąszoiue (cellulae parenchymaticae) i wrzecionoiuate ( c. p r o s e n c h y - 

 maticae). Pierwsze są zwykle okrągławe lub wielokątne (najczęściej 4-o lub 

 8-o kątne) i na obu końcach zawsze płaskie lub zaokrąglone, a w tkance liściowej 

 prostemi rzędami w kierunku długości liścia ułożone. Komórki zaś wrzecionowa- 

 te są przeciwnie wydłużone, ku obu końcom zwężone i ostro zakończone, a w liś- 

 ciu skośnemi rzędami pospolicie się układające. Wogóle tkanka liściowa składa 

 się albo z samych komórek miąszowych, albo też w górnej części liścia z komó- 

 rek wrzecionowatych, a w dolnej z miąszowych. U wielu mchów (np. z rodziny 



