FR. r BŁOŃSKI ; ^COKSPECTUS MUSCORUM POLONIAE. 



129 



rokietowatych Hypnaceae lub poUumkowatych Weisiaceae) znaj duj e się po 

 obu stronach nasady liścia wyraźnie od pozostałej tkanki wyróżniająca się grupa 

 komórek większych, pękatych, zwykle czworobocznych, zwanych skrzy dełkoioemi; 

 bywają one albo bezbarwne, albo też brunatnawo, rzadziej zielono zabarwione; 

 wszystkie te znamiona a przynajmniej sama obecność komórek skrzydełkowych 

 ma w wielu wątpliwych razach przy określaniu znaczenie rozstrzygające. "Wogó- 

 le badanie tkanki liściowej , nieprzedstawiające zresztą żadnych trudności, jest 

 niezbędnem przy określaniu, temoardziej, że mchy w stanie płonym znalezione 

 tylko tym sposobem przy pewnej wprawie określone być mogą. Mówiąc o liściach 

 wypada wspomnieć i o rozmaitego kształtu delikatnych wyrostkach, okrywających 

 czasem łodygę, a naj nie właściwiej przylistkami (p a r a p h y 1 1 i a) nazywanych; są 

 to bowiem tylko wyrostki zwierzchniej warstwy komórek łodygi, do liści żadnego 

 podobieństwa nieprzedstawiające; nigdy też wielkością im nie dorównywają, bę- 

 dąc dla nieuzbrojonego oka zupełnie niedostrzegalne. 



Narządy rozrodcze (fig. 2) mchów bywają dwojakiego rodzaju: męskie nazy- 

 wają się plemniami (a n t h e r i d i a), żeńskie zaś rodniami (a r c h e g o n i a). 

 Są one rozrzucone pojedyńczo lub częściej skupione % gromadki składające się 

 z samych tylko plemni lub rodni albo z obudwu jednocześnie. U mchów boczno- 

 zarodniowych organy rozrodcze mieszczą się po bokach pędów, u mchów zaś 

 wierzchołkozarodniowych na ich wierzchołkach, chociaż plemnie mogą podobnież 

 jak i u pierwszych rozwijać się z boku pędów. Jeżeli plemnie i rodnie powstają 

 zosobna na dwu różnych osobnikach, wtedy mech nazywamy dwupiennym (d i - 

 o i c u s), jeżeli zaś na każdym osobniku jednocześnie, to mówimy, że mech jest 

 jednopiennym (m o n o i c u s). W tym ostatnim wypadku rodnie — jak to już wy- 

 żej było 'wspomniane — mogą być pomięszane z plemniami i wspólną okryweczką 

 okryte (mech jednopienuy wspólnopłciowy , s y n o i c u s), albo też tworzyć zupeł- 

 nie odosobnione grupy (mech jednopienny oddzielnopłcioiuy, a u t o i cu s); w rzad- 

 kich wypadkach, kiedy na jednym i tym samym osobniku znajdują się gromadki 

 plemni wraz z rodniami, oraz obok oddzielne gromadki plemni i rodni, mech nazy- 

 wamy mięszanopłciowym (polygamus). Cała gromadka narządów rozrod- 

 czych otoczona jest odpowiednio zmienionemi liśćmi, ułożonemi dookoła w kilka 

 rzędów i znanemi pod nazwą liści okrywkowyeh lub oślonkowych (perichae- 

 t i u m). Okrywka narządów męskich nazywa się p e r i g o n i u m, narządów 

 żeńskich p e r i g y n i u m, pod nazwą zaś perigamium rozumiemy wspól- 

 ną osłonkę całej gromadki obu tych rodzajów narządów. 



Plemnie (a ntheridia— fig. 3 i 4) mchów bywają kształtu owalnego lub 

 wrzecionowatego, zazwyczaj krótką nóżką opatrzone; składają się one z powierz- 

 chownej warstwy grubościennych komórek, stanowiących ściankę i z mnóstwa 

 macierzystych komórek wypełniających wnętrze narządu. Kiedy plemnia dojrze- 

 je, to wskutek ucisku komórek macierzystych pęka na wierzchołku i tą drogą wy- 

 dostaje się na zewnątrz klejowata masa komórek macierzystych, zawierających 

 po jednym plemniku (spermatozoidiu m — fig. 4b) w postaci cienkiej śrubo- 

 wato skręconej nitki. Od wody komórki wspomniane pęcznieją i pękają, a uwol- 

 nione plemniki poruszają się przy pomocy dwu długich rzęs na przednim końcu 

 osadzonych. 



Pam. Fizyj. Tom IX. 



Dział ni. 17 



