238 



DZIAŁ Hi. ZOOLOGIJA. 



pewne wątpliwości, a zwłaszcza co do pijawki lekarskiej. Na rybach krajowych 

 widywaliśmy kilkakrotnie gatunek Piscicola geometra, a z gatunku 

 Aulostomum gulo widzieliśmy pewne odmiany, o których nie znaleźliśmy do- 

 tąd wzmianki w literaturze naukowej. 



W niniejszej pierwszej części pracy naszej podajemy opis rodzajów: Ne- 

 phelis i C lep sine, pozostawiając sobie na przyszłość bliższy opis pozo- 

 stałych, znalezionych przez nas form. 



Pijawki (H i r u d i n e i) należą do robaków pierścienic ( V e r m e s a n n e 1 i d e s). 

 Ciało ich jest po większej części pierścieniowate. Zzewnątrz pierścienie oznaczają 

 się przez mniej lub więcej widoczne fałdki skóry; wewnętrzne zaś segmenty od- 

 dzielone są jeden od drugiego przez poprzeczne przegródki (dissepimenta), które 

 dzielą jamę ciała na pewną ilość komór, jedna za drugą położonych. Segmenty 

 wewnętrzne i pierścienie zewnętrzne nie odpowiadają sobie dokładnie; zwykle na 

 jeden segment wewnętrzny wypada kilka pierścieni zewnętrznych. 



Całe ciało pijawki może być podzielone na sześć następujących okolic: 1) oko- 

 lica głowy, 2) siodełka (clitellum), 3) kiszki środkowej, 4) kiszki tylnej, 5) odby- 

 towa i 6) ssawki tylnej. Każda z tych okolic zawiera po sześć segmentów we- 

 wnętrznych, prócz piątej, zawierającej tylko trzy 2 ). 



Ciało pijawek bywa mniej lub więcej wydłużone i wogóle przypłaszczone, 

 nieco zaostrzone ku przodowi, z brzegami zazwyczaj mniej lub więcej wyraźnie 

 ząbkowanemi lub karbowanemi. Grzbietowa strona ciała zwykle wypukła, brzusz- 

 na spłaszczona, lub wklęsła. 



Zabarwienie pijawek odznacza się wielką rozmaitością: u niewielu tylko 

 grzbietowa strona zabarwiona jest jednostajnie; zwykle bywa ona upstrzona punk- 

 cikami, plamkami, których połączenie wytwarza najrozmaitsze wzory. 



T} 7 lny koniec ciała pijawek uzbrojony jest znacznej wielkości przyssawką; 

 zwykle i na przednim końcu istnieje przyssawka, lecz rozmiary jej są o wiele mniejsze. 



Otwór gębowy, znajdujący się w głębi przedniej ssawki, lub też tuż poza nią, 

 prowadzi do mięsistego przełyku, którego przednia część w} r dłużą się w ryjek 

 (u R h y n c h o b d e 1 1 i d a e), lub uzbrojona jest trzema półowalnemi, ząbkowane- 

 mi szczękami (u Grnathodbdellidae), a niekiedy dwiema tylko (B r a n- 

 c h i o b d e 1 1 a), Kanał pokarmowy, poczynając od otworu gębowego, ciągnie się 

 wzdłuż ciała pijawki i kończy odbytem na grzbietowej stronie po nad przyssawką 

 tylną. Przedstawia on rurkę albo tylko z przewężeniami, odpowiadaj ącemi liczbie 

 segmentów, lub też z bocznemi wypuklinami, których liczba bywa różną, zależnie 

 od rodzaju. Ostatnia para wypuklin bywa zwykle najdłuższa i skierowana ku ty- 

 łowi, równolegle do jelita tylnego. 



Jako narządy wydzielające, funkcyjonują t. z. kanały wodne, mające formę 

 rurek skręconych, jednym końcem otwierających się nazewnątrz z boku ciała pi- 

 jawki, drugim zaś, częstokroć rosszerzonym w lejek, do wnętrza. W każdym 

 segmencie środkowej części ciała znajduje się para takich kanałów 3 ). 



a ) D-rApathy. 



3 ) U Branchiobdella a sta ci, żyjącej pasorzytnie na raku, rurki te istniejątylko wliczbie 

 jednej pary. Gatunek ten i pod wielu innemi względami różni się od innych pijawek, a zwłaszcza pod 

 względem rozwoju, wskutek czego wielu nowych badaczów nie zalicza go wcale do grupy pijawek. 



