H LINDENFELD I J. PIETRUSZYNSKI. PRZYCZYNEK DO FAUNY PIJAWEK. 239 



System krwionośny pijawek składa się z zatok, przedstawiających tylko po- 

 zostałości jamy ciała oraz z ograniczonych własnemi ściankami naczyń właści- 

 wych. Z naczyń najważniejsze są dwa: grzbietowe i brzuszne. Często zatoki 

 krwionośne tak się zwężają, że również przyjmują postać naczyń: dwu bocznych 

 i jednego brzusznego, otaczającego zwykle brzuszny łańcuch nerwowy. 



Pijawki nie maja specyjalnych narządów oddechowych (z wyjątkiem Bran- 

 chelion i kilku innych); oddychają one całą powierzchnią skóry, co im umożliwia 

 obecność naczyń włosko waty ch w nabłonku skóry (R. Lankester). 



System nerwowy składa się ze zwojów mózgowych, obrączki nerwowej i łań- 

 cucha brzusznego. Zwoje mózgowe, położone nad przełykiem, łączą się z pierwszą 

 parą zwojów łańcucha brzusznego, tworząc tak zwaną obrączkę nerwową, która 

 otacza przełyk. Łańcuch nerwowy brzuszny składa się z szeregu parzystych 

 zwojów w liczbie mniej więcej dwudziestu, połączonych ze sobą zapomocą pary 

 podłużnych, silnie zbliżonych do siebie spoideł. Pomiędzy temi spoidłami, od zwo- 

 jów do zwojów, ciągnie się jeszcze jeden nerw nieparzysty. Ze zwojów wychodzą 

 gałęzie nerwowe, udające się do rozmaitych części ciała. Prócz tego znajdujemy 

 też u pijawek układ nerwu sympatycznego, którego rozgałęzienia unerwiają kanał 

 pokarmowy i jego wypukliny. 



Ze zmysłów najbardziej są rozwinięte oczy; liczba ich jest rozmaitą (2 — 10). 

 Organy dotyku w postaci maleńkich wzgórków ułożone są: na brzusznej i grzbie- 

 towej stronie pijawki, na każdej w kierunku ośmiu linij t. z. paramedyjalnych we- 

 wnętrznych i zewnętrznych, oraz paramarginalnych wewnętrznych i zewnętrznych 

 a także na dwu linij ach z boków ciała (t. z. brzeżnych, czyli marginalnych) 4 ). 



Wszystkie pijawki są obupłciowe (hermafrody tyczne). Otwory płciowe znaj- 

 dują się na środkowej linii brzusznej powierzchni ciała; otwór męski położony jest 

 przed żeńskim. Jądra (testes), których liczba zmienną jest zależnie od rodzaju, łączą 

 się po prawej i lewej stronie ciała zapomocą kanałów wywodzących (vasa defe- 

 rentia), które przechodzą następnie w przewód wytryskowy (ductus ejaculatorius), 

 zakończony wysuwalnem prąciem (penis). Jajniki (ovaria), w liczbie dwu, pro- 

 wadzą zwykle do dwu jajowodów (oviductus), które po uprzedniem połączeniu 

 kończą się obszerną pochwą (vagina). 



Pijawki składają jaja i umieszczają je albo w specyjalnych błoniastych wo- 

 reczkach, zwanych kokonami, które same wytwarzają, lub też przymocowują je do 

 spodniej powierzchni ciała (C lep sine). W rozwoju ulegają pewnym przeo- 

 brażeniom. 



Wiele bardzo pijawek należy do pasorzytów, żyjących na rybach, mięczakach, 

 i skorupiakach. Żywią się one gąsienicami owadów, wypławkami (Planariae), 

 dżdżownicami, wysysają ślimaki, rybki, ciepłokrwiste, pożerają nawet jedna dru- 

 gą; nieraz widzieliśmy, jak Aulostomum pożerało N e p h e 1 i s. 



Pijawki żyją w wodach słonych i słodkich; na powierzchni ziemi tylko cza- 

 sowo. Jedne z nich, jak np. C lep sine, przekładają wodę bieżącą o słabym 

 prądzie, inne stojącą, jak Aulostomum; nieodzownym jednak warunkiem 

 wody, zamieszkałej przez pijawki, jest czystość. 



4 ) Dr. Apathy. 



