H. LINDENFELD, J. PIETRUSZYŃSKI. PRZYCZYNEK DO FAUNY PIJAWEK. 24 3 



stępujących. Moquin-Tandon podaje tylko jedno zabarwienie, zbliżone do opisa- 

 nych: „d'un brun plus ou moin sombre, avec des lignes reticulees noiratres", a mia- 

 nowicie u Nep helis octoculata, yarietas reticulata; rysunek przez 

 niego (PI. III, Fig. 11) podany, niezupełnie się zgadza z opisem; rysuje on miano- 

 wicie na brunatnem tle centki czarne, wzajemnie się krzyżujące, ale bynajmniej 

 nie tworzące siatki. Na moc/y naszych spostrzeżeń zauważymy, że u typowych 

 form siatkowatych istnieje na grzbietowej powierzchni ciała bardzo wyraźna sia- 

 teczka (reticulum), jak to widać na Fig. 4. Jednakże cecha ta (siateczka) niezu- 

 pełnie jest stałą, jej oczka często bardzo nie są zamknięte. Często również wi- 

 dzieliśmy pijawki, których grzbiet pokryty jest drobniejszemi lub grubszemi punk- 

 cikami, u wielu osobników przechodzącemi w centki, prawie tworzące siateczkę 

 z niezamkniętemi oczkami. Z tego wszystkiego wnioskujemy, że u odmiany od- 

 nośnej stałe są tylko plamki czarno-brunatne, które mogą przybierać najrozmait- 

 szy kształt: od najdrobniejszych punkcików, do dosyć grubych centek, tworzących 

 kompletną siatkę. Me uważamy więc za potrzebne przyjmowania oddzielnej od- 

 miany „r e t i c u 1 a t a", lecz przyjmuj emy w ogóle Nep helis octoculata, 

 varietas poecMa. W skład dopiero tej odmiany wejdą pododmiany: reti- 

 culata, punctata i przejściowa pomiędzy niemi. 



Sformułujemy ostatecznie dwie te pododmiany. Nep helis octoculata, 

 varietas poecila, subvarietas reticulata (Fig. 4 i 5): tło brunatne, 

 mniej lob więcej ciemne, lub ciemno-szare, często z pasem środkowym, na którym 

 centek mniej; centki mniej lub więcej grube, ułożone w siatkę, której oczka często 

 bywają niezamknięte; brzegi mniej lub więcej wolne od centek, wskutek czego ja- 

 śniejsze, często również zauważyć można dosyć wyraźne jasne prążki poprzeczne, 

 wolne od siatki i składające się naprzemian z jasnych prawie białych i ciemnych 

 plamek (Fig. 4); takież plamki jasne można zauważyć wtedy i w oczkach siatki; 

 środkiem ciała często przebiega ciemna linija podłużna. 



Nep helis octocul ata, yarietas poecila, subyarietas pun- 

 ctata: na mniej lub więcej jasnem tle brunatnem plamki najrozmaitszych kształ- 

 tów i wielkości, mniej lub więcej gęsto ułożone; brzegi wolne od centek, wskutek 

 czego jaśniejsze; czasem z linija ciemną środkową wzdłuż ciała i plamkami jasne- 

 mi, jak u reticulata (Fig. 7). Z tej pododmiany punctata wyróżniają się 3 , 

 widziane przez nas, osobniki (Fig. 8) przez swe brunatnawo-szare, wpadające 

 w czarne, tło i nadzwyczajnie drobne punkciki czarne, ułożone tylko po bokach cia- 

 ła, tak że środkiem pozostaje pas podłużny, zupełnie od centek wolny; po obu stro- 

 nach tego pasa środkowego i blisko brzegów ciała pijawki punkciki są szczególnie 

 gęsto ułożone. Na tych osobnikach plamek jasnych nigdy śmy nie widzieli. Trzy 

 te pijawki znaleźliśmy w Belwederze. Zauważymy jeszcze, że linija ciemna środ- 

 kowa u form punctata i reticulata na grzbiecie wyraźnie widoczna jest 

 tylko przy skurczu pijawki; grubsze, mianowicie środkowe centki silnie się wtedy 

 zbliżają i tworzą liniją, prawie ciągłą. 



Bardzo rospowszechnioną jest u nas Nep helis octoculata, yarietas 

 norm al is, (Mq. Tand.): tło brunatne, mniej lub więcej jasne, czasem prawie 

 oliwkowe, niekiedy nawet zielone (np. u osobników, znalezionych w Wólce Pro- 

 feckiej), z siatką prawidłową, delikatną, której główne cieniutkie żyłki przecho- 



