6 



DZIAŁ IV. ANTROPOLOGIJA. 



daleko podnóża Piłkalnia, leża duże głazy granitowe, lecz że nie mogłem w nich 

 dojrzeć żadnego układu, więc przypuszczam, że są to głazy narzutowe, któremi 

 okolica ta obficie jest zasłana. 



Sadzę, że nie będzie zbytecznem podanie w tern miejscu dwu legiend o tern 

 Piłkalniu, jakie usłyszałem od robotników, pracujących u mnie przy badaniu tutej- 

 szego cmentarzyska. 



Lud uważa, że piłkalnis ten kryje w swym wnętrzu ogromne skarby, i opo- 

 wiada rzecz taką: Przed kilku laty zmarł we wsi Imbarach staruszek Jan, (naz- 

 wiska nie mogłem się dowiedzieć), który służył za pastucha u księdza w filii Kal- 

 niali (lub Kapłankałnas, jak oznaczono na mapie), leżącej na drugim brzegu Sa- 

 łanty. Pasał zaś księży dobytek po tej stronie rzeki na lace wioskowej. Pewnego 

 lata przybłąkała się do księżego stada świń (które też Jan pasł) czarna świnia, bar- 

 dzo piękna, lecz nigdy nie mógł jej do domu zapędzić, zawsze gdzieś mu ginęła. 

 Była dość łaskawa, przychodziła do Jana i z ręki jadała chleb, ale zagnać się do 

 domu nigdy nie dała. To tak mocno Jana obeszło, że mówił, o tern księdzu, który 

 mu kazał koniecznie tę świnię przygnać do siebie, 'bo tak, włócząc się samopas po 

 nocy, niemało pewnie szkody musi wyrządzać w zasiewach wioskowych. To też 

 na drugi dzień po naradzie z księdzem, Jan pilnował jej i udało mu się przypędzić 

 tę świnię do brodu, lecz tu ani myśleć, by weszła do wody. Grdy Jan wszelkich 

 sił dokłada, by ją przez bród przepędzić, świnia wpada mu między nogi, porywa na 

 kark i pędzi w stronę piłkalnia, u podnóża którego wlatują w jakiś loch (grotę), 

 który był z początku ciemny, a potem zdała zaczęła wpadać jakaś jasność. Tu 

 świnia stanęła i gdy Jan z niej zlazł, przemówiła do niego poludzku: „Chciałeś 

 mnie zapędzić do księżego chlewa, a ja cię przyniosłam do swego domu, ale się nie 

 bój, nic ci złego nie zrobię, pokażę tylko moje bogactwa, obdarzę cię i wyniosę 

 znowu na świat, boś i ty był dobry dla mnie." Otóż pokazała naprzód wielki loch, 

 pełen koni ślicznych, ale czarnych jak smoła — potem poprowadziła do drugiego, 

 który był pełen czarnych psów, dalej do innych, zapełnionych fuzyjami, pałasza- 

 mi, pancerzami, kapiącemi od złota i różnemi innemi sprzętami, a wkońcu 

 wprowadziła do ostatniego lochu, skąd największe biło światło i ten był pełen 

 złota i srebra, od których szła owa jasność. Tu dała Janowi kawał złota do je- 

 dnej kieszeni i kawał srebra do drugiej, a, wziąwszy go na kark, wyniosła z ja- 

 skini. W czasie powrotnej podróży Jan zasnął, a gdy się zbudził, leżał na łące 

 w błocie, w kieszeniach zaś zamiast złota i srebra znalazł gnój. 



Po tej przygodzie, już czarnej świni nie widział, bo i ksiądz, któremu to opo- 

 wiedział, kazał w innem miejscu paść swój dobytek. 



O zgromadzeniu skarbów i ich ukryciu w tej górze opowiadają następującą 

 legiendę: 



Ongi, bardzo dawno, dobrze przed francuską wojną, przyszedł w te strony 

 bardzo bitny naród szwedzki i zawojował kraj cały. Jeden pułk, pod dowództwem 

 dwu rodzonych braci, osiadł na dzisiejszem piłkalniu i onito na tej górze na- 

 sypali wały te, które tu widzimy. Dużo lat mieszkali na tern piłkalniu. Żyli 

 ze sobą w zgodzie i, chodząc ciągle na wojnę, znosili wielkie bogactwa i tu skła- 

 dali. Przestrzeń, osypaną wałem, rozdzielili na dwie części wałem środkowym; 

 brat starszy mieszkał w jednej (północnej), a młodszy w drugiej (południowej). 



