K, PUŁASKI. ZABYTKI BRONZOWE NA PODOLU. 



15 



szy od dyjademu, naszyjnika, kolców i t. d. aż do ozdób szaty, wyrabianych z bla- 

 szek złotych, wszystko nosi charakter kunsztu greckiego. I ów też wspaniały za- 

 bytek bronzowy uznaje znalasca tego zdumiewającego wykopaliska za dzieło 

 metalurgii greckiej J ). Takie typowe okazy, rozrzucone po zbiorach publicznych 

 i prywatnych, niezawsze są przystępne dla bliższych badań, a zaledwie w małej 

 części są dotąd opisane, na czem nauka traci wiele, bo tylko porównawcze zesta- 

 wienia dałyby osięgnąć pewniejsze wywody. 



Co do mieczów bronzowych wogóle, dotychczas zaledwie nagromadzone są 

 dopiero materyjały do prac monograficznych ogólniejszych, przy czem tak wiele 

 jest jeszcze punktów spornych, tyle wręcz przeciwnych zdań i opinij, że czekać 

 jeszcze długo wypadnie, nim nauka ostatnie w tej kwestyi wypowie słowo. Wspo- 

 mnieć więc tylko wypada, że miecze bronzowe znajdują się na bardzo rozległych 

 przestrzeniach Europy, przeważnie w krajach skandynawskich, w "Wielkiej Bry- 

 tanii, na ziemiach niemieckich, niemniej też w Szwaj caryi i w bardziej ograniczo- 

 nej liczbie w grobach etruskich we Włoszech. Nekropolija Hallsztadzka koło Sale- 

 burga dostarczyła także kilka okazów 2 ), więcej jeszcze znalazło się w Węgrzech, 

 gdzie muzeum peszteńskie bardzo bogatą ma kolekcyją broni bronzowej. Pod- 

 czas kongresu archeologicznego w 1876 roku liczono na wystawie wraz z mu- 

 zealnemi okazami 110 egzemplarzy mieczów bronzowych. We Francyi również 

 znajdują się miecze bronzowe; piękna publikacyja Mortilleta odwzorowała naj- 

 piękniejsze ich okazy z muzeum Saint Germain i zbiorów prywatnych 3 ). Na 

 naszych ziemiach — jak powyżej mówiliśmy — miecze bronzowe należą do najrzad- 

 szych okazów. 



Zwykle główne wybitne cechy mieczów bronzowych bywają: 



1) Kształt klingi (głowni) przypomina mniej lub więcej formę podłużne- 

 go liścia. 



2) Zawsze są obosieczne, o ostrym końcu, widocznie przeznaczone bardziej 

 do pchnięć, niż do uderzeń siecznych. Mieczów bronzowych o jednem ostrzu nie 

 spotyka się 4 ). 



3) Rękojeść bez gardy, niezwykle krótka, tak dalece, że dla rozmiarów dzi- 

 siejszej ręki trudna do wygodnego ujęcia, szczególniej w mieczykach mniej- 

 szych rozmiarów. Wyjątek stanowi głównie pewna grupa mieczów węgier- 

 skich o dłuższych rękojeściach i dużo mieczów, w Danii znajdowanych, zwykle je- 

 dnak miecze tego ostatniego typu zaliczają się do późniejszego okresu epoki t. z. 

 bronzowej. 



*) Sprawozdanie z poszukiwań w powyższym kurhanie w Zbiorze wiadom. do antropol. h-ajowćj 

 (Kraków 1888). Tom XII, oraz w osobnej książce: Wielki kurhan Ryżanowski (Kraków 1888). 



2 ) Wśród mieczów hallsztadzkich znalazły się trzy miecze, mające klingi żelazne, a rękojeści 

 bronzowe ( Von Sacken, Das Grabjeld von Hallstadt, Wien 1868, str. 26). 



3) Musee preUstoriąue pl. LXXXI i LXXXII. 



4 ) Jedyny znany dotąd wyjątek stanowi miecz bronzowy o jednem ostrzu, znaleziony przez 

 Schliemana w Mycenach. Niemając pod ręką publikacyi Scliliemana, wiadomość o tym mieczu czer- 

 piemy z książki p. Undseta, L 'dge de bronze en Hongrie (Christiania 1880), str. 151. Typ tego miecza 

 przypominałby zatem znany typ greckich mieczów żelaznych, które też zrzadka spotykają się we 

 Włoszech i w Hiszpanii. 



