16 



DZIAŁ IV. ANTROPOLOGIJA. 



4) Wyrób mieczów bronzowycli zwykle bardzo staranny, często wytworny 

 świadczy o Wysokiem udoskonaleniu sztuki metalurgicznej. 



Mimo tycli głównych cech ogólnych, liczne spotykamy odmiany, wytworzone 

 przeważnie przez odmienne typy i kształty rękojeści. U jednych są one płaskie, 

 były okładane drzewem lub kością, u drugich bywają okrągłe, kantowate, ośmio- 

 graniaste i t. d., często zdobione u góry harmonijnemi spirałami, sama zaś rękojeść 

 miewa różnego charakteru rysunki. Ogromna rozmaitość kształtów rękojeści, po- 

 służyła uczonemu szwedzkiemu Oskarowi Montelijuszowi za przedmiot do wyczer- 

 pującej pracy o typach tychże rękojeści i stopniowym ich rozwoju 1 ). Również 

 kształt klingi, rzadko prostej, a częściej zwężonej u góry, rozszerzającej się zaś 

 ku dołowi, a spiczastej w końcu, — stanowi także pewną wyróżniającą odmianę. 

 Wszystkie te jednak typy, obok cech, odróżniających liczne grupy, są tak zbliżone, 

 że rozwinąć się musiały tylko z jednego pierwowzoru i jednem być musiało pier- 

 wotne ich źródło pochodzenia. 



Wiadomo, że w epoce kamiennej sama natura materyjału, z którego, broń wy- 

 rabiano, nie pozwalała na wyrób długich narzędzi. Zadawalniać się przeto musia- 

 no krótkiemi nożami, pociskami, dłutami, siekierami i t. d. Pierwotne wyroby 

 bronzowe, naśladując pierwowzory kamienne, ograniczały się na krótkich siekier- 

 kach rozmaitego kształtu, nożach, sztyletach i t. d. Z postępem sztuki metalurgi- 

 czną), przedłużony sztylet wytworzył mieczyki, zrazu krótkie, następnie coraz 

 dłuższe, cięższe i zasadne. Długość mieczów bronzowych bywa najrozmaitsza, naj- 

 dłuższe z nich dochodzą do 100 cm, takie jednak rzadziej się spotykają. 



II- 



Medalej jak o dziesięć kilometrów od miejscowości, gdzie wy oranym został 

 miecz powyżej opisany, w kierunku północnym, na gruntach wsi Krzemiennej (po- 

 wiat Proskirowski na Podolu), znalezionym został hełm bronzowy (fig. II), uprzej- 

 mie ofiarowany do mojego zbioru przez właściciela Krzemiennej p. Antoniego 

 Leszczyc Grabiankę. Ody jednak lat kilka upłynęło od czasu wykopania tego cie- 

 kawego zabytku, nie znamy przeto bliższych okoliczności tego znaleziska, to tylko 

 jest niewątpliwem, że przypadkowo znalazł się w ziemi, w blizkości t. z. wału Tra- 

 jana, który przez grunty wsi Krzemiennej przechodzi. 



Hełm ten ma wysokości 34 cm (wierzch , około 5 do 6 cm, odłamanych) ł 

 obwodu u dołu ma 67 cm, złożony jest z dwu blach, które u dołu zachodzą je- 

 dna na drugą, odcinkami po 6 cm długości. Nazewnątrz dla umocnienia w spo- 

 jeniach, z obu stron nałożone są sztabki bronzowe po 55 milim. długości, a 37 milim, 

 szerokości, przymocowane pięciu nitami. Na nich po trzy wystające naze- 

 wnątrz walcowate słupki poziomo leżąco, przynitowane do wierzchniej bla- 

 chy, a mające około 3 cm długości. W górze obie blachy zbite również ni- 

 tami, z tych u dołu dwa większe nity, dalsze drobne. Wszystkie nity są 



l ) Congres international cTanthrop. et cTarcheol. (Stockholm 1876). Vol. II, pag\ 903—909. 



