K. PUŁASKI. WYKOPALISKA, ZNALEZIONE NA PODOLU. 



17 



bronzowe. Blachy u góry przylegają do siebie, tworząc rodzaj grzebienia, od któ- 

 rego blachy wydęte formują właściwe nakrycie głowy. "W dolnym obwodzie bla- 

 cha jedna zagięta na drugą wąskim paskiem, niespełna 7 milim. szerokości. Nad 

 nim szereg dziurek zapewne do przytwierdzenia podkładki, a po dwu bokach po 

 trzy dziurki, prawdopodobnie w celu przytwierdzenia jakiegoś rodzaju paska, idące- 

 go pod brodę. Ozdoby stanowią guzy wypukłe, wytworzone zapomocą wygniatania 

 (au repousse). U dołu w obwodzie hełmu jest ich dwa rzędy, po 12 guzów z każdej 

 strony. Na grzebieniu wzdłuż brzegów takież same guzy. Wierzchołek grzebienia 

 ułamany, w kilku też miejscach hełm uszkodzony, są też ślady zużycia. Cały hełm 

 okryty patyną, ale nie jednostajną, lecz w plamy ciemniejsze i jaśniejsze. We- 

 wnątrz uwydatniają się plamy mocniejszej barwy zielonej. 



Hełmy tego rodzaju wogóle są bardzo rzadkie, nie jest nam wiadomo, czy 

 w naszym kraju inny egzemplarz tego typu znalazł się kiedy, przynajmniej nigdzie 

 opisu, ani wzmianki nie znaleźliśmy. Zupełnie podobny do kształtów i typu hełm, 

 odwzorowany jest w publikacyi Mortilleta, z egzemplarza, przechowywanego w mu- 

 zeum turyńskiem, a znalezionego w Tanaro koło Asti w Piemoncie we Włoszech *). 

 Wymiary zupełnie też same, zachodzi tylko różnica w tern, iż hełm turyński jest 

 więcej zdobiony: mianowicie ma u dołu w obwodzie nie dwa lecz trzy rzędy zwy- 

 kłych guzów, znacznie mniejszych, lecz w większej liczbie (w pierwszych dwu 

 rzędach po 26, w trzecim 24), toż samo i na grzebieniu nie jeden lecz dwa rzędy 

 drobniejszych guzów. 



III. 



Znalezienie owych dwu typowych zabytków bronzowych na niwach po- 

 dolskich i to w niewielkiej odległości jeden od drugiego, w okolicy, w której do- 

 tąd zabytków tego rodzaju nie znajdowano, — nastręcza kilka uwag, dotyczących 

 wielu kwestyj, będących obecnie przedmiotem pilnych badań i poszukiwań pierw- 

 szych powag archeologicznych w Europie. Wprawdzie, w zakresie archeologii 

 przedhistorycznej, pojedyńcze fakty są niedostateczne dla ogólniejszych wywodów; 

 niemniej przecież zastanowić się wypada, czy owe zabytki stanowić mogą jakiś 

 ślad kultury bronzowej na tutejszych ziemiach, czy też obcego są pochodzenia 

 i w takim razie, jaką drogą dostać się tu mogły. 



Okres tak zwanej kultury bronzowej ma w każdym razie pierwszorzędne 

 znaczenie pod względem archeologicznym i antropologicznym, bo z kwestyj ą tą łą- 

 czy się nierozjaśniona dotąd zagadka wędrówek ludów i kolejnego rozwoju stosun- 

 ków handlowych, oraz rozwoju pierwotnego przemysłu. Wreszcie zabytki bronzo- 

 we, przy bliższem i dokładnem badaniu ich pochodzenia, mogą z czasem dostarczyć 

 pewnej skali chronologicznej w zakresie badań przedhistorycznych. 



Teoryja, której twórcami byli archeologowie skandynawscy, rozdzielająca 

 cały ogrom wieków przedhistorycznych na trzy główne okresy: kamienny, bron- 



*) Gabriel et Adrien de Mortillet, Musee prehistori(pie (Paris 1881), plancłie LXXXIV N. 955. 

 Pam. Fizyj. Tom IX. Dział IV.— 3. 



