K. PUŁASKI. WYKOPALISKA, ZNALEZIONE NA PODOLU. 



19 



Dziś też, wobec tylu wyczerpujących prac nad kwestyją kultury bronzo- 

 wej, wobec sumienny cli badań licznych wykopalisk i typowych przedmiotów 

 z okresu bronzowego, ostatecznie upadły przypuszczenia o miejscowem wyrobni- 

 ctwie bronzowem, wszędzie gdzie się znajdują przedmioty z tego metalu. Z wy- 

 jątkiem więc głównych centrów przemysłu i fabrykacyi wyrobów bronzowych, 

 rozmieszczenie tychże na szerokich przestrzeniach Europy nastąpić musiało wsku- 

 tek ożywionych stosunków handlowych, lub drogą łupiestwa i wojen. Stąd też 

 w wielu razach znajdują się wyroby bronzowe razem z kamiennemi, albo razem 

 z żelazem, dlatego także owa identyczność form, bez względu na naj rozleglej sze 

 przestrzenie. 



Zastosowana przy badaniu bronzów metoda porównawcza, zestawiająca typy 

 i kształty, czyto modelujące się na wyrobach kamiennych, czy też wytworzone 

 przy dalszym rozwoju metalurgii na nowych wzorach i pomysłach, pozwala mniej 

 więcej klasyfikować zabytki bronzowe wedle ich wieku. Eównież rozbiory chemi- 

 cznego składu bronzów ku temuż samemu służą celowi, a jedne i drugie badania przy- 

 czyniają się do wyświecenia nader zawiłej kwestyi pochodzenia danych przed- 

 miotów. 



U nas, z powodu rzadkości typowych wykopalisk bronzowych, a jeszcze bar- 

 dziej z powodu, że bronz znajduje się najczęściej obok wyrobów kamiennych, lub 

 z żelazem, trudniej jest, niż gdzieindziej , sformułować stałą teoryją codo określania 

 epok przeddziej owych. I w rzeczy samej, przedwcześnie może poszukuje się sta- 

 nowczego rozwiązania zawiłych wątpliwości, gdy nowe odkrycia zmodyfikować 

 mogą wszelkie w tej rzeczy poglądy, tern bardziej, że względnie do archeologii 

 przedhistorycznej, ogromne jeszcze przestrzenie są u nas niezbadane. 



W każdym atoli razie, dotychczasowe odkrycia rzecz tę o tyle wyjaśniły, że 

 w ogólnych poglądach na charakter zabytków przedhistorycznych, u nas znajdo- 

 wanych, przeważa opinija, że wyroby bronzowe, na ziemiach naszych rozmieszczo- 

 ne, są tylko nabytkiem wskutek ożywionych przed wiekami stosunków handlo- 

 wych, a tern samem epoki przeddziej owe nie dadzą się u nas stanowczo i wybitnie 

 rozdzielić wedle zasad, przyjętych w dotychczasowym systemie. I stosowniej by 

 było ogólnem tylko mianem epoki kruszcowej oznaczać te czasy, w których rozwój 

 cywilizacyjny, wnikający do ziem tutejszych objawił się wprowadzeniem w uży- 

 cie lepszych, wytworniej szych i korzystniejszych narzędzi z tego, lub owego me- 

 talu. Ślady użycia tych wyrobów oznaczać mogą wyższy stopień kultury, lub za- 

 możności mieszkańców danej okolicy, w której one odnajdują się, mogą wskazy 

 wać albo główne arteryje handlowych komunikacyj, albo miejscowości, dokąd za- 

 biegały wojownicze obce drużyny, lub wreszcie przedwieczne pobojowiska, tak 

 samo, jak np. wykopaliska całych składów bronzowych przedmiotów we Francyi, 

 przypisywane są przez p. Ernesta Chantre wędrownym handlarzom (pacotilles de 

 marchancls). 



Teoryja powyższa, dotycząca pochodzenia zabytków bronzowych w naszym 

 kraju, wytwarzała się stopniowo na podstawie kolejnych badań i poszukiwań. Już 

 przed laty trzydziestu, Kraszewski, dotykając tej kwestyi, pisał: „W krajach sło- 

 wiańskich grobowce z czystej epoki bronzu, w którychby żelaza śladu nie było, 

 nadzwyczaj są rzadkie. Bronz zjawia się u nas, nietak jak w Danii, przed żela- 



