20 



DZIAŁ IV. ANTROPOLOGTJA. 



zem, oddzielnie, poprzedzając je, ale prawie z niem razem >)." Dalej znów tenże 

 autor pisze: „W krajach dawniej polskich i sąsiednich, mało bardzo jest grobów, 

 mogących się odnieść do epoki bronzu właściwej, mało jej zabytków i tern właśnie 

 różnią się starożytności nasze wybitnie, iż odrazu niemal z epoki krzemiennej prze- 

 skakujemy do żelaznej. Wszakże mamy ciekawe i ważne zabytki bronzowe, acz 

 w niewielkiej ilości" 2 ). 



W lat kilkanaście później, wobec obfitszych wykopalisk bronzowych, książę 

 Tadeusz Lubomirski, pisząc o zabytkach krajowych z okresu bronzowego, mówi : 

 „Przeszłość pozostawiła w kraju naszym niezaprzeczone ślady istnienia czasów, 

 w których przeważnie posługiwano się miedzią, a następnie bronzem, do potrzeb 

 wywołanych życiem domowem i społecznem...." dodaje jednak, że dotąd „nie na- 

 trafiono na wykopaliska znaczne, ujawniające całość bytu odrębnego narodu 

 w epoce bronzu" i twierdzi że „użycie bronzu stanęło u nas na rosstajach dwu 



epok: krzemienia i żelaza że „charakter epoki bronzowej u nas był przechodni 



i tymczasowy" 3 ). 



Najbardziej jednak stanowczą i decydującą teoryją o epoce kultury bronzowej 

 u nas wyłożył na kongresie w Peszcie J. JSL Sadowski, autor wysoce cennej pra- 

 cy: Drogi hanclloiue greckie i rzymskie 4 ). Zabrawszy głos w tej kwestyi na powy- 

 żej wymienionym kongresie, uczony badacz, wykazawszy w przybliżeniu epokę 

 handlu południa z północą, t. j. Italii z wybrzeżami bursztynowemi Bałtyku, się- 

 gającą mniej więcej Y wieku przed Chrystusem, t. j. czasów (względnie do na- 

 szych stron), przedhistorycznych, przedstawia następnie, że „w ziemiach naszych, 

 skoro się zacznie wymieniać przedmioty bronzowe na drogach handlowych leżące, 

 wy czerpnie się odrazu cały zapas wszystkich istniejących zbiorów, że więc samo 

 pojawienie się tych przedmiotów, wyłącznie wzdłuż dróg handlowych, nasuwa do- 



*) Kraszewski, Sztuka u Słowian (Wilno 1858), str. 47. 



2) Tamże, str. 48. 



3 ) Wiadomości archeolog. (Warszawa 1873). Tom I, str. 20). Porów, wzmiankę o bronzowych 

 zabytkach naszego kraju w artykule Jana Zawiszy: „Siekierki bronzowe. znalezione we wsi Czubi- 

 nie 1886 r." {Pamięt. fizyjograficzny Tom VI dział IV, str. 28). Również profesor Uniwersytetu warsza- 

 wskiego Samokwasow, przedstawiając podczas wystawy antropologicznej w Moskwie (1879), re- 

 ferat o antropologicznych i archeologicznych materyjałach epoki pogańskiej u nas i cytując niektóre 

 wykopaliska bronzowe, powiada że: „....w Królestwie Polskiem przedmioty typowych form bronzo- 

 zowej kultury spotykają się dotąd nadzwyczaj rzadko, co też dało powód mniemaniu, jako kulturę 

 kamiennej epoki zastąpiła w Polsce bespośrednio kultura żelazna. Być może że tak było, ale także 

 być może, że mogiły i siedziby bronzowej kultury nie są jeszcze odkrytemi (Antropołogiczeskaja wy- 

 stawka, Moskwa 1879, Tom III, str. 178). Tenże uczony, przedstawiając na tymże zjeździe dotych- 

 czasowe rezultaty poszukiwań archeologicznych w tak zwanej przezeń Małorossyi powiada: „Zdaje 

 się, że do pierwotnych mieszkańców naddnieprowskiej kamiennej kultury, przyszło plemię żelaznej 

 kultury i zaznajomiło miejscowych mieszkańców jednocześnie z użytkiem miedzi, żelaza i innych 

 metalów. Ale to przypuszczenie może też być przedwczesne. Być może, że mogiły i siedziby 

 bronzowej epoki zostają dotąd nieznane tak, jak doniedawna nieznanemi były mogiły i siedliska 

 epoki kamiennej". (Tamże, Tom III, str. 342—343). 



4 ) Pamiętnik Akademii Umiejętności w Krakowie (1876) Tom III. 



